Λογοτεχνία

΄Ιαν ΜακΓιούαν, Μηχανές σαν κι εμένα, μετάφραση από τα αγγλικά: Κατερίνα Σχινά, Πατάκη, Αθήνα 2019, 416 σελ.

Είναι ένα μυθιστόρημα που εμβαθύνει στα ηθικά ζητήματα περί την Τεχνητή Νοημοσύνη και τη ρομποτική. Συζητά τα δικαιώματα –και τις ευθύνες αντίστοιχα– της δημιουργίας ευφυών μηχανών, καθώς και τη δυνατότητα αυτών των μηχανών να ξεπεράσουν την ανθρώπινη νοημοσύνη και να χειραγωγήσουν τα ανθρώπινα συναισθήματα, σε έναν καινούργιο κόσμο όπου η τεχνολογία θολώνει τα όρια μεταξύ ανθρώπου και μηχανής. Η κριτική μπορεί να διαβαστεί συμπληρωματικά με το κείμενο του Γιώργου Ναθαναήλ «Άνθρωποι και μηχανές», που δημοσιεύεται στο τεύχος 149 του Βooks’ Journal, που κυκλοφορεί.

Γιώργος Συμπάρδης, Πλατεία Κλαυθμώνος. Μυθιστόρημα, Μεταίχμιο, Αθήνα 2023, 264 σελ.

Ένας νεαρός φοιτητής Νομικής στη δικτατορία καταλαβαίνει την αυταρχική εκτροπή, ζει και κάποιες από τις συνέπειές της – αλλά η δική του χειραφέτηση δεν είναι στην πολιτική αλλά στην ερωτική ταυτότητα. Ο Γιώργος Συμπάρδης επιστρέφει με ένα μυθιστόρημα που ακόμα μια φορά ασχολείται με προσωπικά βιώματα ανθρώπων που ιδιωτεύουν, έστω κι αν γύρω τους ρέει το ποτάμι της ιστορίας. [ΤΒJ]

Γκουίντο Μορσέλι, Dissipatio H.G., μετάφραση από τα ιταλικά και εργοβιογραφία: Μαρία Φραγκούλη, Loggia, Αθήνα 2023, 182 σελ.

Ένας άντρας τρομαγμένος από τον «άκρατο καταναλωτισμό, το δηλητηριασμένο ψωμί», κουρασμένος από τις ιδεολογίες, «το όπιο των λαών», τα δόγματα και τις κουτές και πένθιμες ιαχές πολέμου, από τη σκλαβιά των ανθρώπων, την οποία οι ίδιοι δημιούργησαν και που θα εξαφανιζόταν μόνο όταν εκείνοι εξαφανίζονταν, εγκαταλείπει τη ζωή στη μεγαλούπολη και τα ανθρώπινα δαιμόνια και βρίσκει πατρίδα σε μία απομονωμένη περιοχή των Άλπεων. Όταν όμως αποφασίσει να επιστρέψει, η ανθρωπότητα έχει εξαχνωθεί. Και τώρα, πώς ζεις μόνο σου σε έναν τόσο μεγάλο πλανήτη; [ΤΒJ]

Νικόλας Σεβαστάκης, Καταγωγή. Μυθιστόρημα, Πατάκη, Αθήνα 2023, 384 σελ.

Δεκαετία του 1990, ο νεαρός Άρης προσπαθεί να μεγαλώσει –  προσπαθώντας να καλύψει κενά γνώσης και ιδίως τα κενά της οικογενειακής ιστορίας, που του τα αφηγήθηκαν παραποιημένα. Ένα επίκαιρο μυθιστόρημα μαθητείας, της μαθητείας που συνιστά η βουτιά από την άγνοια στη γνώση, το ξεχείλισμα επτασφράγιστων αφηγήσεων που είχαν χαντακωθεί για χρόνια στη σιωπή.

Jennifer Richard, Ο Διάβολος μιλάει όλες τις γλώσσες, μετάφραση από τα γαλλικά: Λίζυ Τσιριμώκου, Ποταμός, Αθήνα 2023, 366 σελ.

Ιδού ο Βασίλι/Μπάζιλ Ζαχάροφ (Μούγκλα, Τουρκία, 1849 - Μόντε Κάρλο, 1936), λίγο πριν την τελευτή του: «Δεν είχε ποτέ εμπιστοσύνη σε κανέναν, αλλά είχε διατηρήσει επί μακρόν τα αναγκαία μέσα προκειμένου να αντιμετωπίσει κάθε πιθανή επίθεση. Δεν είχε πλέον εμπιστοσύνη στον εαυτό του – αυτό ήταν το δράμα με το οποίο ερχόταν αντιμέτωπος. Δίχως προστατευτικό κέλυφος, αιχμάλωτος ενός αδύναμου σώματος, δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει κανέναν εχθρό. Καθώς ο κίνδυνος βρισκόταν τώρα μέσα στον ίδιο του τον εαυτό, οι σωματοφύλακες δεν του πρόσφεραν καμία βοήθεια. […] Δεν αναγνώριζε πια τον εαυτό του». 

Ευγένιος Ιονέσκο, Ο μοναχικός, μετάφραση από τα γαλλικά – επίμετρο: Σοφία Αυγερινού, Κυψέλη, Αθήνα 2023, 216 σελ.

Το συγκεκριμένο αφήγημα του Ιονέσκο ασχολείται με έναν μοναχικό άντρα που απέτυχε σε όλα. Έναν ηττημένο που τον λύγισε η πολυπλοκότητα της ζωής – και παραιτήθηκε. Τεύχος 146

Αυγή Λίλλη, Ρυζόχαρτο και άλλες μικρο-ιστορίες, Ποταμός, Αθήνα 2023, 72 σελ. 

«Φέτες ζωής» ονόμασαν οι Γάλλοι τις πρώτες βινιέτες, κάτι πολύ διαφορετικό βέβαια από αυτό που σήμερα αποκαλούμε μικρο-ιστορία, μικρο-διήγημα. Γεμάτο από τέτοιες φέτες ζωής είναι και το βιβλίο της Αυγής Λίλλη: μια γυναίκα κρατά στην αγκαλιά της ένα γατί, κάποια άλλη τρώει την ιερή τελευταία μπουκιά του γεύματός της, το Café Royal σερβίρει κρέας και κορίτσια την Παρασκευή, μια συζήτηση λαμβάνει χώρα στο μπαρ κάποιου ξενοδοχείου με μουσική υπόκρουση το “Slave to Love” του Μπράιαν Φέρι…

Ρομαίν Γκαρύ, Οι ρίζες του ουρανού, μετάφραση από τα γαλλικά: Ευγενία Γραμματικοπούλου, Οκτάνα, Θεσσαλονίκη 2023, 744 σελ.

Την περίοδο που δημοσιεύονται οι Ρίζες του ουρανού, το 1956, ο Γκαρύ υπηρετεί ως ακόλουθος στο προξενείο της Λα Παζ. Όταν το ίδιο φθινόπωρο ο Χρουστσόφ στέλνει τα σοβιετικά τανκς στη Βουδαπέστη για να συνθλίψει την επανάσταση, ο Γκαρύ διατρανώνει τη συμπαράστασή του στους εξεγερμένους με ένα σιβυλλικό τηλεγράφημα: «Οφείλουμε να σώσουμε τους ουγγρικούς ελέφαντες. Θα ξανακάνουν μια μέρα τη θριαμβευτική τους πορεία»^[2]. Τι εννοεί ο Γκαρύ και γιατί οι ηττημένοι επαναστάτες παραλληλίζονται με ελέφαντες;

Βίκτορ Σκλόφσκι, Zoo. Γράμματα όχι για την αγάπη, μετάφραση, σημειώσεις, επίμετρο: Νιόβη Ζαμπούκα, Αντίποδες, Αθήνα 2023, 168 σελ.

Μια εφαρμοσμένη εκδοχή της θεωρίας της λογοτεχνίας η οποία ενθαρρύνει την είσοδό μας σε ένα ανοιχτό εργαστήριο, όπου ο θεωρητικός δείχνει, σαν άλλος αρχιερέας, βήμα το βήμα και σελίδα προς σελίδα, συν το απαραίτητο τελετουργικό, πώς μπορεί να γραφεί ένα μυθιστόρημα (καλύτερα είναι να πούμε ένα λογοτεχνικό κείμενο) υπό τη σκέπη των απαιτήσεων του ρωσικού φορμαλισμού. Τεύχος 146 

Ρομαίν Γκαρύ, Οι ρίζες του ουρανού, μετάφραση από τα γαλλικά: Ευγενία Γραμματικοπούλου, Οκτάνα, Θεσσαλονίκη 2023, 744 σελ.

Πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στον αριθμό 16 της οδού Γκραντ-Ποχουλάνκα, στο Βίλνο, κατοικούσε κάποιος κύριος Πιεκέλνι. Πώς μπορεί ένα μυθιστόρημα για την εξόντωση των ελεφάντων της Αφρικής να μιλάει και για το Ολοκαύτωμα; Πώς μπαίνουν, φαντάσματα, αυτοί που χάθηκαν, στις μνήμες και στις ιστορίες μας; [ΤΒJ]

Joy Sorman, Στην τρέλα, μετάφραση από τα γαλλικά: Αριάδνη Μοσχονά, Πόλις, Αθήνα 2023, 288 σελ.

Επί έναν ολόκληρο χρόνο, κάθε Τετάρτη, η Τζοΰ Σορμάν, με σπουδές φιλοσοφίας και επαγγελματική εμπειρία στη Μέση Εκπαίδευση και στη δημοσιογραφία, και μυθιστοριογράφος, επισκέπτεται το Περίπτερο 4Β ενός ψυχιατρικού ιδρύματος «κάπου στη Γαλλία» και συναντά τους ασθενείς και το προσωπικό. Έρχεται κάθε Τετάρτη  αντιμέτωπη με τα όρια του ανθρώπου, με το ανθρώπινο είδος πέρα  από τα όριά του. Και ό,τι καταγράφει, περιλαμβάνεται στο βιβλίο της για την τρέλα.  

James Ellroy, Πανικός. Μυθιστόρημα, μετάφραση από τα αγγλικά: Μιχάλης Μακρόπουλος, Κλειδάριθμος, Αθήνα 2022, 380 σελ.

Εδώ και μερικούς μήνες στους πάγκους των βιβλιοπωλείων βρίσκεται ο Πανικός, το τελευταίο μυθιστόρημα του Τζέιμς Ελρόι. Στις περίπου τριακόσιες σελίδες του, οι αναγνώστες θα συναντήσουν όλα τα γνώριμα μοτίβα του ελροϊκού νουάρ: μάτσο αυτοκαταστροφικοί άνδρες, δυναμικές γυναίκες, σχοινοβασία ανάμεσα στο έγκλημα και σε μια ελαστική προσωπική ηθική, βία και διαστροφή, πολιτική, διαπλοκή και διαφθορά, μαζί με «καυτά» χολιγουντιανά κουτσομπολιά, όλα γραμμένα στη γνωστή ιδιόλεκτο του συγγραφέα με τις κοφτές, ασθμαίνουσες προτάσεις.

Μιχάλης Χρυσανθόπουλος, Το αμφίσημο γέλιο στη συλλογή Ο μπιντές και άλλες ιστορίες του Μάριου Χάκκα. Μελαγχολία και ανατροπή, Άγρα, Αθήνα 2023, 224 σελ.

Το βιβλίο του Μιχάλη Χρυσανθόπουλου για τον Μάριο Χάκκα, και ιδίως για το μεσαίο βιβλίο του, τη συλλογή Ο μπιντές και άλλες ιστορίες, πριν απ’ όλα είναι μια γενναία εκκαθαριστική επιχείρηση, που αφαιρεί όσες προσχώσεις και φερτά υλικά θόλωναν τη γραφή ενός ιδιαίτερου συγγραφέα o οποίος κινήθηκε στον χώρο της Αριστεράς ως αντιδογματικός, με γραφή που αναδείκνυε την υπαρξιακή αυθεντικότητά του. [TBJ]

Μιχάλης Χρυσανθόπουλος, Το αμφίσημο γέλιο στη συλλογή Ο μπιντές και άλλες ιστορίες του Μάριου Χάκκα. Μελαγχολία και ανατροπή, Άγρα, Αθήνα 2023, 224 σελ.

Το βιβλίο του καθηγητή Μιχάλη Χρυσανθόπουλου για τον Μάριο Χάκκα και τη συλλογή του Ο μπιντές και άλλες ιστορίες υπενθυμίζει στον αναγνώστη τις σύνθετες, και, ενδεχομένως, έκκεντρες πνευματικές διαδρομές, που προετοίμασαν την ανανέωση της μεταπολιτευτικής πεζογραφίας μας. Στο πεδίο αυτό, θα μπορούσαμε να εντοπίσουμε ρήξεις και συνέχειες, που θα φώτιζαν αλλιώς την ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας.^[1]

Joan Sales, Αβέβαιη δόξα, μετάφραση από τα καταλανικά:  Ευρυβιάδης Σοφός, Άγρα, Αθήνα 2023, 720 σελ.

«Όλοι θα πεθάνουμε μια μέρα, ακόμα κι αν δεν υπάρχει ο πόλεμος, όμως το κακό δεν είναι τόσο ότι σκοτώνουμε ο ένας τον άλλον, όσο το μίσος. Ας σκοτωθούμε, αφού είναι υποχρέωσή μας, αλλά χωρίς μίσος. Όπως  έλεγε μια φορά ο Σολεράς, ας σκοτωθούμε σαν καλά αδέλφια». Ένα συγκλονιστικό μυθιστόρημα για τον Ισπανικό Εμφύλιο είναι, ταυτόχρονα, κι ένα μυθιστόρημα για τη νεότητα, τη διάψευση και την ήττα. [ΤΒJ]