To 2017 δούλευα ως διοικητική υπεύθυνη σε ένα πανεπιστήμιο του Παρισιού. Μοα μέρα μπήκε με ορμή στο γραφείο ο καθηγητής γαλλικής λογοτεχνίας που θεωρώ διά βίου μέντορά μου λέγοντάς μου: «Όταν δεν μπορώ να κοιμηθώ το βράδυ, διαβάζω Φιλίπ Ζακοτέ (Philippe Jaccottet). Μία σελίδα αρκεί για να με ηρεμήσει». Pour m’apaiser, είχε πει. Κυριολεκτικά: να με φέρει σε κατάσταση ειρήνης. Ήταν η πρώτη φορά που άκουγα αυτό το όνομα. Με το που έφυγα από τη δουλειά, έσπευσα στο βιβλιοπωλείο. Ήταν η αρχή μίας σχέσης που εννιά χρόνια με συνοδεύει.
Γλώσσα
Θανάσης Χατζόπουλος, Ονομαστική αξία. Δοκίμια για τη μετάφραση, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, Αθήνα 2024, 184 σελ.
Η μετάφραση, η μεταφορά της λογοτεχνίας και της ποίησης (αλλά όχι μόνο) από τη μία γλώσσα στην άλλη, είναι μια υψηλή τέχνη: πρέπει να εξυπηρετείται εξίσου η σαφήνεια και το ύφος. Ο Θανάσης Χατζόπουλος, στη συλλογή δοκιμίων του για τη μετάφραση, καταγράφει την αγωνία του μεταφραστή, λόγω της διπλής δέσμευσής του: στη γλώσσα του πρωτότυπου κειμένου και στη γλώσσα της μετάφρασης έτσι όπως αυτή διαμορφώνεται επί το έργον. [ΤΒJ]
Санкт-Петербургский государственный университет, Толковый словарь государственного языка Российской Федерации (Κρατικό Πανεπιστήμιο Αγίας Πετρούπολης, Επεξηγηματικό Λεξικό της Κρατικής Γλώσσας της Ρωσικής Ομοσπονδίας), 2025, https://rep.herzen.spb.ru/publication/18669
Πριν από λίγο καιρό, το ρωσικό κράτος ενέκρινε ένα νέο «κρατικό λεξικό», το Толковый словарь государственного языка Российской Федерации. Παρότι παρουσιάζεται ως επιστημονικό έργο, λειτουργεί ως ιδεολογικός μηχανισμός: επαναπροσδιορίζει βασικούς πολιτικούς όρους (ορίζοντας, για παράδειγμα, τον «αυταρχισμό» ως «την αποτελεσματικότερη μορφή διακυβέρνησης σε δύσκολες εποχές»), απαγορεύει λέξεις που θεωρούνται «ανάρμοστες» και εισάγει δεκατέσσερις κατηγορίες γλωσσικών ριζών που κρίνονται ασύμβατες με τη «γλώσσα του κράτους». Η εμπλοκή του νομικού τμήματος της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στη σύνταξή του δείχνει ότι πρόκειται για κάτι βαθύτερο από μια γλωσσολογική προσπάθεια. Ποια όμως είναι τα χαρακτηριστικά του; Πώς φωτογραφίζεται στις επιλογές του το καθεστώς Πούτιν; Τι πρέπει να μην αναφέρεται; Και τι είναι η Τrad ιδεολογία;
Ανδρέας Παππάς, Γλωσσίδια. Κείμενα για τη γλώσσα και όχι μόνο, Πατάκη, Αθήνα 2023, 328 σελ.
Οπως όταν θέλεις να αγοράσεις ένα κόκκινο αυτοκίνητο, παρατηρείς ξαφνικά πόσα πολλά είναι τα κόκκινα αυτοκίνητα που κυκλοφορούν, έτσι και όταν διαβάσεις ένα βιβλίο για τα λάθη που διαπράττονται στη γλώσσα, το γλωσσικό σου αισθητήριο οξύνεται. Ένα βιβλίο που σε κάνει να βλέπεις κόκκινο είναι τα Γλωσσίδια του Ανδρέα Παππά, ενός ανθρώπου που όλη τη ζωή του, ως μεταφραστής και επιμελητής, εργάζεται με και για τη γλώσσα. Αν και επισημαίνει χοντράδες και λάθη στην καθημερινή χρήση της, πάντως, δεν εξάπτεται – καμιά φορά μόνο λίγο ειρωνεύεται. Αλλά πάντα διασκεδάζει.
Pierre Chantraine, Ετυμολογικό λεξικό της αρχαίας ελληνικής: Ιστορία των λέξεων, επιστημονική επιμέλεια: Γ. Παπαναστασίου, Δ. Χρηστίδης, μετάφραση: Γ. Δάρλας, Α. Πέτρου, φιλολογική επιμέλεια: Ε. Δελιαλή‑Δάπη, Σ. Τσολάκη, Ει. Κρίκη, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 2022, 1.664 σελ.
Το Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη) του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ετοίμασε μεταφρασμένο στα ελληνικά το Ετυμολογικό λεξικό της αρχαίας ελληνικής: Ιστορία των λέξεων του κορυφαίου Γάλλου γλωσσολόγου και φιλολόγου Pierre Chantraine.
Xρήστος Παπαρίζος, Οι Νεολατινικές Γλώσσες στις Ελληνικές Διαλέκτους. Το ιδίωμα του Γράμμου. Λεξιλόγιο, Γρηγόρη, Αθήνα 2014, 384 σελ.
Το βιβλίο αυτό έρχεται να απαντήσει σ’ ένα μύθο αρκετά διαδεδομένο σχετικά με την επίδραση της λατινικής γλώσσας και των γλωσσών που προήλθαν απ’ αυτή στις τοπικές διαλεκτούς της νεοελληνικής γλώσσας.