Λογοτεχνία

Άννα Αθανασιάδου, Έγκελαντ. Mυθιστόρημα, Συμπαντικές Διαδρομές, Αθήνα 2024, 566 σελ.

Το μυθιστόρημα Έγκελαντ της Άννας Αθανασιάδου διαδραματίζεται το έτος 2187, σε μια μελλοντική εκδοχή της Ελλάδας που, έπειτα από έναν μεγάλο σεισμό, έχει μετατραπεί σε μια βιομεσαιωνική μοναρχία, γνωστή ως Έγκελαντ. Την κυβερνούν  οι  ηγεμόνες, αθάνατοι και άνοσοι σε έναν θανατηφόρο ιό που εξαπλώθηκε, ενόσω ζουν στην  εξευγενισμένη τους πόλη, την Αστυνόα.  Στο άλλο άκρο, είναι οι θνητοί, οι άνθρωποι όπως τους γνωρίζουμε, που πειθαρχούν με αντάλλαγμα τη συμμετοχή τους σε ένα πρόγραμμα εξευγενισμού και βελτίωσης από τους ηγεμόνες τους. Η συγγραφέας φτιάχνει μέσα από τις λέξεις της ένα ολόκληρο σύμπαν, αποτυπώνοντας ένα πλήθος προσώπων, τόπων και τις σχέσεις μεταξύ τους.

Jean-Michel Guenassia, Και ο Θεός βοηθός, μετάφραση από τα γαλλικά: Χαρά Σκιαδέλλη, Εκδόσεις Διόπτρα, Αθήνα 2025, 544 σελ.

«À Dieu vat» («Και ο Θεός βοηθός»). Είναι παλιά χαρακτηριστική φράση των γαλλόφωνων (αρχικά τη χρησιμοποιούσαν μόνο οι ναυτικοί όταν άλλαζαν ρότα λόγω αντίξοων καιρικών συνθηκών) για να δηλώσουν την αποδοχή, αν όχι την υποταγή στο πεπρωμένο, στην αβεβαιότητα της μοίρας, στο δέος μπροστά στο άγνωστο και στον απρόβλεπτο χαρακτήρα της ζωής. Τον όρο αυτό επιλέγει για τίτλο στο τελευταίο μυθιστόρημά του (2023) ο Ζαν-Μισέλ Γκενασιά, ο δημοφιλής συγγραφέας που γνωρίσαμε στην Ελλάδα με τη μετάφραση της Λέσχης των αθεράπευτα αισιόδοξων (2009)^[1].

Ντόναλντ Μπάρτελμι, Κάποιοι από μας απειλούσαμε τον φίλο μας τον Κόλμπι, μετάφραση από τα αγγλικά: Γιώργος Λαμπράκος, Οκτώ, Αθήνα 2025, 112 σελ.

Εννιά απολαυστικά διηγήματα του σπουδαίου Αμερικανού συγγραφέα Ντόναλντ Μπάρτελμι (1931-1989) περιλαμβάνει το καλαίσθητο βιβλιαράκι με τίτλο Κάποιοι από μας απειλούσαμε τον φίλο μας τον Κόλμπι, που κυκλοφόρησε προ ολίγων ημερών από τις εκδόσεις Οκτώ σε εξαιρετική μετάφραση του Γιώργου Λαμπράκου.

Μάκης Μαλαφέκας, Deepfake, Αντίποδες, Αθήνα 2024, 224 σελ.

Ο συγγραφέας Χάρης Κρόκος δεν μπορεί πια να γράψει. Μια εισαγγελέας πρωτοδικών του δίνει κίνητρο να εμπνευστεί: του ζητάει να τη βοηθήσει να διερευνήσει μια εξτρεμιστική ακροδεξιά οργάνωση, που χρησιμοποιεί τις ηλεκτρονικές εφαρμογές εικονικής πραγματικότητας για να εκβιάσουν και να πλήξουν αντιπάλους. Ένα νουάρ μυθιστόρημα αρχίζει στην Αθήνα… [ΤΒJ]

Αλέξης Πανσέληνος, Ξεχασμένες λέξεις, Μεταίχμιο,  Αθήνα 2025, 214 σελ. 

Το νέο βιβλίο του Αλέξη Πανσέληνου εξιστορεί την περιπέτεια της ζωής ενός Θανάση – του Nasso Lyras που έζησε στη Γερμανία και, ενώ μιλάει στα γερμανικά, ονειρεύεται στα ελληνικά, γι’ αυτό έρχεται η ώρα που θα συζητήσει την επιστροφή του στη γενέθλια χώρα. Μια ιστορία ταυτότητας ή, μήπως, ένα μουσικό έργο, απλό και γοητευτικό, όπως πολλά ωραία πράγματα στη ζωή μας;

Claudia Durastanti, Η Ξένη. Μυθιστόρημα, μετάφραση από τα ιταλικά: Ζωή Μπέλλα-Αρμάου, Gutenberg, Αθήνα 2025, 332 σελ.

Ξένη στην Αμερική, διαφορετική στην οικογένεια, αφού είναι «κανονική» με γονείς κωφούς. Η Κλαούντια Ντουραστάντι, ιταλίδα συγγραφέας, γράφει την αυτοβιογραφία της, τις αναμνήσεις δηλαδή μιας γυναίκας που δεν ανήκε πουθενά. [ΤΒJ]

Jonathan Coe, Η απόδειξη της αθωότητάς μου, μετάφραση από τα αγγλικά: Άλκηστις Τριμπέρη, Πόλις, Αθήνα 2025, 480 σελ.

Μια κοπέλα τελειώνει τις σπουδές της και γυρίζει στο πατρικό της. Θέλει να γίνει συγγραφέας και θα ήθελε να αρχίσει με ένα αστυνομικό. Δεν έχει όμως έμπνευση, γι’ αυτό και λιώνει μπροστά στην τηλεόραση βλέποντας Τα φιλαράκια. Ώσπου ένας συγγραφέας, φίλος του πατέρας της, που έρχεται για ένα συνέδριο, βρίσκεται μικρός – και αυτό μοιάζει με χτύπημα της έμπνευσης στην πόρτα της συγγραφέα. Το τελευταίο βιβλίο του Τζόναθαν Κόου δύσκολα θα απογοητεύσει ακόμη και τον πιο απαιτητικό από τους αναγνώστες του. [ΤΒJ]

Fabbio Stassi, Νυχτερινό στη Γαλλία, μετάφραση από τα ιταλικά: Δήμητρα Δότση, Ίκαρος, Αθήνα 2025, 128 σελ.

Επιβιβάζεται σε λάθος τρένο, κι αντί για τη Νάπολη βρίσκεται στο Μιλάνο, στη Γένοβα, στην Κυανή Ακτή. Τι αναζητεί στο άγνωστο; Ψάχνει μέσα του, αναζητεί τον πατέρα που δεν γνώρισε ποτέ – αλλά πιο πολύ αναζητεί τον ίδιο τον εαυτό του. Ένα μέρος του εαυτού του, μάλιστα, συντίθεται από λογοτεχνικά σπαράγματα, από τραγούδια, από κομμάτια κι αποσπάσματα. Ένα σύγχρονο μοντέρνο μυθιστόρημα.

Άρης Αλεξάνδρου, Το Κιβώτιο. Μυθιστόρημα, Κέδρος, Αθήνα 2012 (22η έκδοση), 360 σελ.

Δημήτρης Ραυτόπουλος, Άρης Αλεξάνδρου, ο εξόριστος, Σοκόλη, Αθήνα 2004, 424 σελ.

Στις 14 Απριλίου 2025, πέθανε ο κριτικός Δημήτρης Ραυτόπουλος, στέλεχος της ιστορικής αριστερής Επιθεώρησης Τέχνης και μια από τις πιο διεισδυτικές φωνές της ελληνικής λογοτεχνικής κριτικής, συνεργάτης τα τελευταία χρόνια του Books’ Journal. Η πορεία του ήταν μια πορεία συνειδητότητας, γνώσης και αναθεώρησης ιδεολογικών επιλογών που γέννησαν φονικούς ολοκληρωτισμούς. Η πόρεία του ήταν παράλληλη με την πορεία του Άρη Αλεξάνδρου, συγγραφέα του Κιβωτίου – και στα γράμματα και στην Αριστερά. [TBJ]

Δήμητρα Παναγιωτοπούλου, Sha la la. Νουβέλα, Loggia, Αθήνα 2024, 60 σελ.

Ο Χ.Π. επιστρέφει με το τρένο στην πατρίδα του, την Κομοτηνή. Είναι μια ομιχλώδης πόλη που δεν παραπέμπει πουθενά – και στην πόλη αυτή, που είναι η γενέθλιά του, περιφέρεται, παίρνοντας μαζί την παραξενιά του και τις παράξενες σημειώσεις του, σήματα ενδιαφερόντων ερεθισμάτων από άλλες δεκαετίες κι άλλες κουλτούρες. Μια πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέας, η Δήμητρα Παναγιωτοπούλου, που έχει πολλά να πει. [ΤΒJ]

F. Scott Fitzgerald, Ο μεγάλος Γκάτσμπυ, μετάφραση από τα αγγλικά: Άρης Μπερλής, Άγρα, Αθήνα 2012, 248 σελ.

Ο μεγάλος Γκάτσμπι κυκλοφόρησε στην Αμερική τον Απρίλιο του 1925. Ήταν το τρίτο μυθιστόρημα του, έως τότε, μπεστσελερίστα 29χρονου Φιτζέραλντ που θεωρούνταν «η φωνή της γενιάς του» και η πρώτη κυκλοφοριακή αποτυχία βιβλίου του συγγραφέα. Αλλά είναι ένα βιβλίο που το αποκατέστησε ο χρόνος. Διαρκώς επίκαιρο, επειδή θέμα του είναι η επανεφεύρεση του εαυτού μέσα από το χρήμα. Δηλαδή το «αμερικανικό όνειρο», δηλαδή η Αμερική.

Βικτόρ Σερζ, Σημειωματάρια (1936-1947), μετάφραση από τα γαλλικά: Μαριάννα Τζιαντζή, ΚΨΜ, Αθήνα 2025, 630 σελ.

Παρά τη συντομία της, η ζωή του Βικτόρ Σερζ υπήρξε πολυτάραχη και περιπετειώδης. Παιδί εξόριστων ρώσων επαναστατών, γεννήθηκε το 1890 στο Βέλγιο. Εγκατέλειψε το σπίτι του στην εφηβεία, έγινε αναρχικός και, το 1912, καταδικάστηκε σε πενταετή φυλάκιση. Το 1919 πήγε στη Ρωσία για να λάβει μέρος στην μπολσεβικική Επανάσταση. Αργότερα προσχώρησε στους τροτσκιστές και το 1928 συνελήφθη ως αντισταλινικός και τέθηκε υπό περιορισμό. Χάρη σε διεθνείς πιέσεις, αφέθηκε τελικά ελεύθερος το 1936 κι επέστρεψε στο Παρίσι. Όταν οι Γερμανοί εισέβαλαν στη Γαλλία, o Σερζ φεύγει για την Αμερική. Δεν μπόρεσε όμως ν’ αποκτήσει βίζα για τις ΗΠΑ και κατέληξε στο Μεξικό. Εκεί θα εγκατασταθεί για το υπόλοιπο του σύντομου βίου του, ζώντας υπό τον διαρκή φόβο της δολοφονίας και με ανυπέρβλητες οικονομικές δυσκολίες. Πέθανε από καρδιακή προσβολή το 1947. Έγραψε πλήθος μυθιστορημάτων, δοκιμίων και πολιτικών κειμένων.

Βιντσέντζο Λατρόνικο, Η Τελειότητα, μετάφραση από τα ιταλικά: Δήμητρα Δότση, Loggia, Αθήνα 2025, 144 σελ.

«Κινούνταν αποκλειστικά και μόνο ανάμεσα σε διαμερίσματα πλημμυρισμένα στα φυτά και σε καφέ με άψογο wi-fi». Το διαμέρισμα, όπου μένουν στο Βερολίνο, «διατίθεται για βραχυχρόνια ενοικίαση στην τιμή [...] συν την αμοιβή της Ουκρανής καθαρίστριας η οποία πληρώνεται μέσω μιας γαλλικής πλατφόρμας gig-working με φορολογική έδρα στην Ιρλανδία∙ συν την προμήθεια της πλατφόρμας τουριστικών ενοικιάσεων, με γραφεία στην Καλιφόρνια και φορολογική έδρα στην Ολλανδία, κι εκείνη του διαχειριστή ψηφιακών πληρωμών με έδρα στο Σιάτλ και θυγατρική στο Λουξεμβούργο...». Είναι ψηφιακοί νομάδες, μακριά από τη χώρα τους, πετυχημένοι – αλλά πού είναι η Τελειότητα που αναζητούν στη ζωή τους; [ΤΒJ]

Ανδρέας Κάλβος, Ιππίας, εισαγωγή - μετάφραση: Νάσος Βαγενάς, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2024, 142 σελ. 

Τον Μάρτιο του 2024 κυκλοφόρησε η ημιτελής ιταλική τραγωδία Ιππίας του Κάλβου, σε μετάφραση του Νάσου Βαγενά και με εισαγωγή του ίδιου. Η μετάφραση είναι εξαιρετική και η εισαγωγή είναι πρωτότυπη και πλούσια σε συνδυαστικές και διεισδυτικές ερμηνευτικές προτάσεις, που προϋποθέτουν μακρόχρονη και κυρίως σοβαρή φιλολογική έρευνα στο πεδίο της ιταλικής θεατρικής θεωρίας και δραματουργίας. Μεταξύ άλλων, ο Βαγενάς συνέδεσε το συνωμοτικό θέμα του Ιππία με τη συμμετοχή του Κάλβου στη μυστική εταιρεία των Καρμπονάρων κατά τη δεύτερη διαμονή του στη Φλωρεντία. Ποιος είναι ο Ιππίας του Κάλβου και πώς τον διαβάζει ο Βαγενάς; [ΤΒJ]

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Ο πεθαμένος και η ανάσταση, τέταρτη έκδοση, Δόμος, Αθήνα 2025, 200 σελ.

Ένας απ’ τους πρώτους που προσπάθησε με τόλμη να γράψει στα ελληνικά λογοτεχνία με τον τρόπο του Προυστ είναι αναμφίβολα ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης. Μαρτυρεί γι’ αυτό περίτρανα το αριστούργημά του, Ο πεθαμένος και η ανάσταση, που ήταν πολλά χρόνια εκτός κυκλοφορίας αλλά επανεκδόθηκε το μήνα που μας πέρασε απ’ τις εκδόσεις Δόμος.