Πολιτική

Η σιωπή (Silence). Έγχρωμη δραματική ταινία τοy Μάρτιν Σκοσρέζε αμερικανικής παραγωγής 2016, σε σκηνοθεσία Μάρτιν Σκορσέζε. Παίζουν: Άντριου Γκάρφιλντ, Ταντανόμπου Ασάνο, Άνταμ Ντράιβερ, Λίαμ Νίσον, Ισέι Ογκάτα. Διανομή: Spentzos. Διάρκεια: 161'

Ο Μάρτιν Σκορσέζε προσεγγίζει την έννοια της θυσίας στη θρησκεία και τα ηθικά μηνύματα του χριστιανισμού, στο πέρασμα του χρόνου, αλλά και σε περιόδους έντονης οικονομικής και κοινωνικής κρίσης, αλλά και κρίσης αξιών. Η ταινία παρακολουθεί τις απέλπιδες προσπάθειες αιχμαλώτων μόνη καταφυγή των οποίων είναι η θρησκεία. Και έχει τόσα να πει στον σύγχρονο άνθρωπο, αρκεί να μην είναι προκατειλημμένος εναντίον της θρησκευτικότητας και της πίστης. Άλλωστε, όταν οι έννοιες αυτές δεν διαστρέφονται, είναι συστατικά μιας ελλίπουσας από όλους τους τομείς της δημόσιας ζωής πνευματικότητας. To κείμενο που ακολουθεί έχει τη μορφή της συνέντευξης, αλλά στην ουσία είναι ο διάλογος ενός σκεπτόμενου χριστιανού με τον περίεργο και αμφισβητία εαυτό του. [TBJ]

Γιάνης Βαρουφάκης, Ανίκητοι ηττημένοι, μετάφραση από τα αγγλικά: Πέτρος Γεωργίου, Αλέξανδρος Βαφειάδης, Μαρία Χρίστου, Πατάκη, Αθήνα 2017 

Yanis Varoufakis, Adults in the Room: My Battle with Europe’s Deep Establishment, The Bodley Head, London 2017, paperback i-ix και 550 σελ.

Το πολυσυζητημένο βιβλίο του υπουργού Οικονομικών της Ελλάδας, στην πρώτη κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ, κυκλοφόρησε και στα ελληνικά. Έχει ήδη συζητηθεί αποσπασματικά, με ιδιαίτερη ζέση, στον ελληνικό Τύπο. Το βιβλίο συμπληρώνει χωρίς να αλλάζει ριζικά τις ήδη δημοσιευμένες αφηγήσεις του συγγραφέα για τα δεδομένα της θητείας του. Ένα νέο στοιχείο είναι ότι ο Βαρουφάκης αποκαλύπτει τη χαμηλή εκτίμηση που είχε και έχει για τον Αλέξη Τσίπρα, τον Γιάννη Δραγασάκη και τον Νίκο Παππά. Όσο για το περίφημο Πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης, ο συγγραφέας αποδίδει στον Νϊκο Παππά την ομολογία ότι ήταν ένα ψέμα. Ότι, δηλαδή, δεν ήταν το «πραγματικό» οικονομικό πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά μόνο ένα «κάλεσμα στον αγώνα». Aναδημοσίευση, με μικρές προσαρμογές επειδή το βιβλίο κυκλοφορεί και στα ελληνικά, από το τχ. 80, Σεπτέμβριος 2017, του Books' Journal [ΤΒJ]

Pierre - André Taguieff, Ο εξτρεμισμός και τα είδωλά του. Επίκαιρες σκέψεις για τον τζιχαντισμό, την άκρα δεξιά, τον αντισημιτισμό, τον λαϊκισμό και τη συνωμοσιολογία, μετάφραση από τα γαλλικά - επιμέλεια: Ανδρέας Πανταζόπουλος, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2017, 240 σελ.

Φιλόσοφος, ιστορικός των ιδεών και πολιτικός επιστήμονας, διευθυντής ερευνών στο CNRS, ο Πιερ-Αντρέ Ταγκιέφ επιστρέφει στην ελληνική αγορά με ένα επίκαιρο δοκίμιο (πρόσφατα έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη και το βιβλίο του Σύντομη πραγματεία περί συνωμοσιολογίας).  Αντικείμενό του νέου βιβλίου του Ταγκιέφ είναι οι μόνιμες διερωτήσεις του στοχαστή τα χρόνια της κρίσης, στη χώρα του και στην Ευρώπη: Ο εξτρεμισμός και ο ριζοσπαστισμός συμβάλλουν να κατανοήσουμε τη σημερινή κοινωνικοπολιτικοϊδεολογική πραγματικότητα ή τη συσκοτίζουν; Γιατί συχνά η Αριστερά καθρεφτίζεται στις ιδεολογικές επεξεργασίες της άκρας Δεξιάς για θέματα ενωμένης Ευρώπης, δημαγωγίας, εθνικισμού; Αλλά και γιατί, ακόμα και σήμερα, ο τζιχαντισμός συγκινεί, ως «αντι-ουτοπία», τμήματα της γαλλικής και της ευρωπαϊκής νεολαίας; Και πώς εκφράζεται η σύγχρονη εβραιοφοβία; Όλα σχεδόν τα κείμενα του τόμου δημοσιεύονται για πρώτη φορά και είναι όλα τους πρόσφατα, γραμμένα τον Δεκέμβριο του 2016 και τον Ιανουάριο του 2017. [ΤΒJ]

Ana Simões, Maria Paula Diogo, Kosta Gavroglu (επιμ), Sciences in the Universities of Europe, Nineteenth and Twentieth Centuries. Academic Landscapes, Boston Studies in the Philosophy and History of Science – Springer, 2015, 393 σελ.

Είναι στα σχέδια του Υπουργού Παιδείας η απομόνωση των ελληνικών πανεπιστημίων από τον ευρωπαϊκό χώρο, η απόρριψη της αξιολόγησης, η αμφισβήτηση της κινητικότητας των φοιτητών; Μέσω της εισαγωγής του σε τόμο για τα Πανεπιστήμια στην Ευρώπη, ο υπουργός Παιδείας Κώστας Γαβρόγλου φανερώνει τις απόψεις του για την εκπαίδευση και, ασφαλώς, επιτρέπει να κατανοήσουμε τις βασικές επιλογές της πολιτικής του. [ΤΒJ]

Κώστας Σημίτης, Υπάρχει λύση; Συζήτηση με τον Γιάννη Πρετεντέρη, Πόλις, Αθήνα 2016, 288 σελ.

«Ο εθνικολαϊκιστικός λόγος δεν ενδιαφέρεται για τη χώρα. Εκείνο που επιδιώκει είναι η προστασία του συντηρητικού κατεστημένου, που παρουσιάζεται υπό διάφορες σημαίες και μορφές –ακροδεξιές, δεξιές, αριστερές ή επαναστατικές… Επιδιώκει η Ελλάδα να παραμείνει στην ευρωζώνη, αλλά διατηρώντας –με ελάχιστες αλλαγές– τις καθυστερημένες δομές της». Αυτή είναι η κατάσταση της χώρας, κατά τον πρώην πρωθυπουργό, Κώστα Σημίτη. Μπορεί να σωθεί λοιπόν αυτή η χώρα; Υπό προϋποθέσεις. Αλλά μπορούν αυτές οι προϋποθέσεις να γεννηθούν; 

Γιάννης Τσαμουργκέλης, Οι συνένοχοι. Ο ρόλος των τραπεζών και του ευρώ στην ευρωπαϊκή και ελληνική κρίση, Παπαζήση, Αθήνα 2016, 390 σελ.

Είναι αλήθεια αυτό που ισχυρίζονται ορισμένοι, ότι οι ελληνικές τράπεζες είναι απλά θύματα της κρίσης – υγιείς επιχειρήσεις («θωρακισμένες» το 2009, όπως και η υπόλοιπη οικονομία, κατά Κώστα Καραμανλή), που από πατριωτισμό αγόρασαν κρατικά ομόλογα το 2010-2011, δέχθηκαν βαρύ πλήγμα με το PSIτου 2012 και έκτοτε παραπαίουν λόγω της αναιμικής επίδοσης της οικονομίας; Όχι, υποστηρίζει στο τελευταίο βιβλίο του o Γιάννης Τσαμουργκέλης, που πέθανε στις 28 Μαΐου: οι τράπεζες συνέβαλαν αποφασιστικά αρχικά να εκδηλωθεί η ελληνική κρίση και στη συνέχεια να βαθύνει περισσότερο. Δεν είναι καθόλου θύματα, είναι θύτες – ή, μάλλον: «συνένοχοι». Γι’ αυτό, ο ριζικός ανασχεδιασμός του πιστωτικού συστήματος είναι προϋπόθεση για την ανάκαμψη της οικονομίας. Αναδημοσίευση από το Books' Journal 67, Ιούνιος 2016 [TBJ]

Γιώργος Παπακωνσταντίνου, Game over - Η αλήθεια για την κρίση, Παπαδόπουλος, Αθήνα 2016, 482 σελ.

Ευάγγελος Βενιζέλος, Μετασχηματισμοί του κράτους και της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Διδάγματα της οικονομικής κρίσης: Η ελληνική περίπτωση, Πόλις, Αθήνα 2016, 190 σελ.

Χάρης Π. Παμπούκης, Περί ελπίδας.  Για ένα εθνικό σχέδιο υπέρβασης της κρίσης,  Α. Α. Λιβάνη, Αθήνα 2016, 336 σελ.

Τρία βιβλία ισάριθμων στελεχών της πρώτης κυβέρνησης που υπέγραψε μνημόνιο, της κυβέρνησης του Γιώργου Παπανδρέου, αναφέρονται στην ελληνική κρίση και την αντιμετώπισή της. Τι υποστηρίζουν ο Ευάγγελος Βενιζέλος, ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου και ο Χάρης Παμπούκης. [ΤΒJ]

Παναγιώτης Κ. Ιωακειμίδης, Κρίση, Ευρώπη και Αριστερά. Η φύση και η επίλυση της κρίσης, ο ΣΥΡΙΖΑ στην Ευρώπη, Ευρωπαϊκή Αριστερά και Σοσιαλδημοκρατία, Παπαζήση, Αθήνα 2016. 155 σελ.

Τα κείμενα του καθηγητή Παναγιώτη Ιωακειμίδη, που δημοσιεύονται κάθε μήνα στη στήλη Taurus, στο Books’ Journal, είναι ο κορμός του νέου βιβλίου του – που ερευνά την Ευρώπη στη σημερινή καμπή της, λίγο πριν από το δημοψήφισμα στη Βρετανία με το ερώτημα του Brexit αλλά, λόγω της παρατεινόμενης κρίσης της δικής μας χώρας, αποτυπώνει και τους προβληματισμούς και για τη δική μας ευρωπαϊκή πορεία. Θα συνεχίσουμε να ανήκομεν εις την Δύσιν; Ιδού η απορία... Αναδημοσίευση από το τεύχος 57 του Books' Journal, που κυκλοφορεί.

Σώτη Τριανταφύλλου, Πλουραλισμός, Πολυπολιτισμικότητα, Ενσωμάτωση, Αφομοίωση. Σημειώσεις για τη Σύγχρονη Ανοιχτή Κοινωνία, Πατάκη, Αθήνα 2015, 366 σελ.

Είναι η πολυπολιτισμικότητα πρόβλημα για τις δυτικές κοινωνίες; Μπορεί οι κλειστές πολιτιστικές κοινότητες, που διεκδικούν (ή σιωπηλά κατακτούν) την εξαίρεση από τους γενικούς νόμους των λαϊκών κρατών, να ενθαρρύνουν βίαιους εχθρούς εναντίον του δυτικού τρόπου ζωής και της κουλτούρας της ανοχής; Επιβεβαιώνει η δολοφονική επίθεση των ακραίων ισλαμιστών στο Παρίσι την πλήρη αποτυχία της πολυπολιτισμικότητα; Αντί να προσπαθήσει η Δύση να επιβάλει τις αρχές, τις αξίες και τους νόμους της στους μετανάστες, προκειμένου να τους αφομοιώσει, είναι πρόθυμη να απαρνηθεί το κράτος δικαίου και την πολιτισμική της παράδοση; Τα ερωτήματα αυτά τίθενται και, με επάρκεια, απαντώνται από τη Σώτη Τριανταφύλλου, σε ένα βιβλίο που ήδη πολεμάται από οπαδούς της πολιτικής ορθότητας ή μιας δεδομένης αριστερής κοινοτοπίας. [ΤΒJ]

Jennifer Clarke, Asteris Houliaras & Dimitris Sotiropoulos (επιμ.),  Austerity and the Third Sector in Greece: Civil Society at the European Frontline, Ashgate Publishing, 2015, 251 σελ.

Από τις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας ο ενδιάμεσος χώρος μεταξύ κυβερνώντων και κυβερνωμένων, η κοινωνία των πολιτών, γνωρίζει σταδιακή ανάπτυξη στην Ελλάδα.  Πώς όμως αυτή επηρεάστηκε από την οικονομική κρίση; Οι Clarke, Χουλιάρας και Σωτηρόπουλος αναλύουν την ελληνική κοινωνία των πολιτών πριν και μετά το 2009, ξεδιπλώνοντας τη διαδρομή πρόσφατων κοινωνικών κινημάτων και ακτιβισμού από όλες τις πλευρές του πολιτικού φάσματος. Αναδημοσίευση από το τεύχος 60 του Books' Journal, Νοέμβριος 2015.

Υπάρχει ως γνωστόν μια παλαιά γραμμή κατάκρισης της δημοκρατίας και των δημοκρατικών ατόμων. Στο στόχαστρο βρέθηκε η «υπερβολικά χαλαρή» κατάσταση των κοινωνικών ηθών κι άλλοτε πάλι μια καταστροφική για τις πολιτικές και πνευματικές ιεραρχίες, συνθήκη.  Ο γάλλος ριζοσπάστης φιλόσοφος Ζακ Ρανσιέρ ισχυρίζεται πως από τους πλατωνικούς διαλόγους μέχρι τους σύγχρονους διανοητές που εξοργίζονται με την ασυδοσία των επιθυμιών, το βλέμμα των ελίτ διαμορφώνεται κατά βάση ως μίσος για τη δημοκρατία[1]. Υιοθετώντας διάφορα λεξιλόγια κατάκρισης –διατείνεται ο Ρανσιέρ– οι ελίτ αμφισβητούν τις εμπειρίες και τους τρόπους πρακτικής χειραφέτησης των απλών και καθημερινών ανθρώπων.

 Γρηγόρης Θ. Παπανίκος, Η Οικονομική Κρίση της Ελλάδος. Μία Ταξική Ανάλυση Υπέρ των Μνημονίων, Αθηναϊκό Ινστιτούτο Εκπαίδευσης και Έρευνας, Αθήνα 2014

Τα μνημόνια, όχι μόνο δεν είναι καταστρεπτικά αλλά αντίθετα, ακριβώς επειδή στρέφονται ενάντια στα παρασιτικά στρώματα της κοινωνίας, είναι ευεργετικά για την ελληνική οικονομία. Η συνέχιση των μνημονίων είναι απολύτως απαραίτητη για την εξαφάνιση του παρασιτισμού και την εργατικοποίηση αυτών των κοινωνικών στρωμάτων. Επομένως, αν η Aριστερά δεν είχε διαβρωθεί από τα στρώματα του παρασιτισμού και της προσοδοθηρίας, θα έπρεπε να παλεύει για πιό «σκληρά» μνημόνια, μέσα στο πλαίσιο πάντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωζώνης. [Αναδημοσίευση από το Books' Journal, τχ. 55, Μάιος 2015]

Ο σχηματισμός κυβέρνησης συνεργασίας στην Ελλάδα, μετά τις εκλογές της 25ης Ιανουαρίου 2015, ανάμεσα σ’ ένα κόμμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς, τον ΣΥΡΙΖΑ, και της λαϊκιστικής Δεξιάς, τους Ανεξάρτητους Έλληνες, καθώς και οι πρακτικές των πρώτων 100 ημερών αυτής της κυβέρνησης, υπαγορεύουν την ανάγκη για θεωρητικές διασαφηνίσεις και εννοιολογήσεις δύο κρίσιμων πολιτικών όρων: του Ριζοσπαστισμού και του Εξτρεμισμού. (Αναδημοσίευση από το Books' Journal, τχ. 55, Μάιος 2015)

Θα αναφερθούμε εδώ στον πολιτικό λαϊκισμό, αφού τόσο ο πολιτισμικός (κυρίως ο λογοτεχνικός) όσο και ο αγροτικός λαϊκισμός (στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, τη Ρωσία και σε ορισμένες χώρες στης Ανατολικής Ευρώπης) θέτουν διαφορετικά προβλήματα[1].

Pierre Rosanvallon, H κοινωνία των ίσων, μετάφραση από τα γαλλικά: Αλέξανδρος Κιουπκιολής, Πόλις, Αθήνα 2014, 345 σελ.

Οι ιστορικές μεταμορφώσεις της ισότητας απ’ την νεωτερικότητα στο σύγχρονο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον είναι το θέμα της Κοινωνίας των ίσων, ενός έργου μεγάλης θεωρητικής σημασίας που έλειπε από την ελληνική βιβλιογραφία. Ο στόχος και το διακύβευμα της ισότητας, λέει ο συγγραφέας, παραμένουν σταθερό κοινωνικό αίτημα που διαρκώς ανανεώνεται και είναι ανοιχτό στις ιστορικές προκλήσεις, τόσο μεταξύ των κρατών, όσο και στο εσωτερικό τους. Αναδημοσίευση από το Books' Journal, τχ. 52, Φεβρουάριος 2015 [ΤΒJ]