Ήδη το 2010, πέντε ολόκληρα χρόνια πριν τον σχηματισμό της λαϊκιστικής κυβέρνησης συνασπισμού στην Ελλάδα, ο τότε Πρόεδρος της ΕΕ Χέρμαν φαν Ρομπέι αποκάλεσε τον λαϊκισμό «τον μεγαλύτερο κίνδυνο για την Ευρώπη» (Frankfurter Allgemeine Zeitung, 9 Απριλίου 2010). Από τότε, πολλές φωνές που εκφράζουν το κατεστημένο έκαναν το ίδιο, από τη Γερμανίδα καγκελάριο Άγκελα Μέρκελ μέχρι τους αρχισυντάκτες της New York Times. Όλες οι προειδοποιήσεις έχουν τα εξής κοινά χαρακτηριστικά: (1) προέρχονται από ανθρώπους που βρίσκονται στην εξουσία, (2) είναι ασαφείς αναφορικά με την έννοια του λαϊκισμού, και (3) ισχυρίζονται ότι ο λαϊκισμός είναι (πανταχού) παρών στην ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή.
Πολιτική
Ξενοφών Ι. Κοντιάδης, Το ανορθολογικό μας Σύνταγμα. Γιατί απέτυχαν οι πολιτικοί θεσμοί;,Παπαζήση, Αθήνα 2015, 268 σελ.
Στη δίνη των πολιτικών κρίσεων, όταν η αντιπαράθεση οξύνεται και οι επιλογές των αντιπροσώπων μας αμφισβητούνται, είτε αυτές αφορούν τα ζητήματα της λεγόμενης «μεγάλης πολιτικής», όπως ο καθορισμός της δημοσιονομικής πορείας της χώρας (π.χ. τα Μνημόνια), είτε πρόκειται για περισσότερο ή λιγότερο εμπνευσμένους ελιγμούς που, όμως, αγγίζουν ευθέως τον δημοκρατικό μας αυτοκαθορισμό, όπως η πρόκληση πρόωρων βουλευτικών εκλογών με αφορμή την (προσχηματική) αδυναμία εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας, ακούγεται, μοιραία, πιο δυνατά και η συνήθως ήπια, στις ωραίες πολιτειακές μας μέρες, φωνή των συνταγματολόγων.
Eric Toussaint, Ο Νεοφιλελευθερισμός. Aπό τις απαρχές του έως τις μέρες μας, μετάφραση από τα γαλλικά: Αλέκος Γεράλις, Τόπος, Αθήνα 2012, 78 σελ.
H έναρξη στην υπό τη Ζωή Κωνσταντοπούλου Βουλή των εργασιών της λεγόμενης Επιτροπής για τα Αληθινά Αίτια και τις Γενεσιουργούς Αιτίες της Δημιουργίας και της Διόγκωσης του Δημόσιου Χρέους επεφύλασσε, προφανώς, την ομιλία του προσώπου που, μετά τη Νικαράγουα και τον Ισημερινό, ήρθε στην Ελλάδα να προσφέρει την τεχνογνωσία του στη διαγραφή του επαχθούς χρέους. Το πρόσωπο αυτό είναι καθηγητής και ονομάζεται Αλαίν Τουσέν. Μέρος της σκέψης του συνοψίζεται στο βιβλίο του Νεοφιλελευθερισμός, που είχε παρουσιαστεί στο Books’ Journal #25, του Νοεμβρίου 2012. Το άρθρο εκείνο αναδημοσιεύουμε σήμερα στην ηλεκτρονική μας έκδοση.
Πώς και γιατί το Ισλάμ άλλαξε το πρόσωπο της σύγχρονης Τουρκίας; Πώς επικράτησε και τι πέτυχε το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, του πρωθυπουργού Ταγίπ Ερντογάν; Πώς η Τουρκία κατάφερε να συνδυάσει τον φιλελευθερισμό με τον ατομικισμό, που δίνει προτεραιότητα του ιδιωτικού τομέα στην οικονομία, ενώ ο ατομικισμός έχει το νόημα της ελευθερίας συνείδησης και της θρησκευτικής έκφρασης του ατόμου; Εν τέλει, μπορεί η οικονομία της αγοράς να έχει σχέση με τις παραδόσεις του Ισλάμ; [ΤBJ]
Το βιβλίο αυτό είναι εξαιρετικά καλογραμμένο και χρήσιμο. Μπορεί να διαβαστεί από πολλούς και για πολλούς λόγους. Κάποιος μπορεί να το διαβάσει για να μάθει πως άλλαξαν οι μέθοδοι της παραγωγής αλουμίνας και αλουμινίου από την έναρξη της παραγωγικής δραστηριότητας της Αλουμίνιον της Ελλάδος (στο εξής Α.τ.Ε) το 1966 και πώς οι αλλαγές αυτές συνετέλεσαν στην εξοικονόμηση ηλεκτρικής ενέργειας και άλλων οικονομικών πόρων ανά παραγόμενη μονάδα προϊόντος. Κάποιος άλλος, που στο πέρασμα των δεκαετιών άρχισε να ανησυχεί για το περιβάλλον, θα μπορούσε να το διαβάσει για να πληροφορηθεί σχετικά με τις προόδους που έγιναν στη διαχείριση των επικίνδυνων απόβλητων. Και ακόμη κάποιος άλλος θα μπορούσε να το διαβάσει για να κατανοήσει τις διαδικασίες και τις παραμέτρους που έκριναν την εξαγορά της Α.τ.Ε από τη Μυτιληναίος Α.Ε. το 2005.
Τα θέματα του Λεωνίδα Χατζηπροδρομίδη, δημοσιογράφου διαπιστευμένου επί πολλά χρόνια στο Βελιγράδι, του μόνου έλληνα ανταποκριτή που κάλυψε με αντικειμενικότητα τα γεγονότα της διάλυσης της Γιουγκοσλαβίας, είναι αποτέλεσμα της εμπειρίας και της συσσωρευμένης γνώσης μιας ζωής. Θέματά του, ο κομμουνισμός και τα καθεστώτα της Ανατολικής Ευρώπης, ο αυταρχισμός τους, ο δολοφονικός χαρακτήρας τους, οι φιλόσοφοι που διαφώνησαν, οι διώξεις που υπέστησαν όσοι διαφώνησαν – αλλά και οι σημερινοί «μεταμοντέρνοι» φιλόσοφοι που δεν διστάζουν, μεταξύ παραδοξολογημάτων και δογματισμού, να αποθεώνουν τον κομμουνιστικό αυταρχισμό.
Αρίστος Δοξιάδης, Το αόρατο ρήγμα. Θεσμοί και συμπεριφορές στην ελληνική οικονομία, Ίκαρος, Αθήνα 2013, 323 σελ.
Η ελληνική οικονομία καθορίζεται από ένα βαθύ ρήγμα ανάμεσα στην κανονικότητα των δυτικών χωρών και της ελληνικής ιδιομορφίας, η οικονομική βάση της οποίας χωρίζεται σε «νοικοκυραίους», «ραντιέρηδες» και «καιροσκόπους». Οι επεξεργασίες του Αρίστου Δοξιάδη καθιστούν το «ρήγμα» λιγότερο αόρατο, πολύτιμη συμβολή στην αναζήτηση της απαιτούμενης εθνικής αυτογνωσίας.
«Πρέπει κάποιος να γνωρίζει άριστα το έθνος για το οποίο οικοδομεί.»
Ζαν Ζακ Ρουσσώ
Graham Allison, Robert D. Blackwill, Ali Wyne , Henry A. Kissinger, Lee Kuan Yew: The Grand Master's Insights on China, the United States, and the World, BelferCenter Studies in International Security -MIT Press, 2013, 224 σελ.
Vaclav Klaus, Europe: The Shattering of Illusions, Bloomsbury Continuum, 2012, 200 σελ.
Ο ένας, ο Λη Κουάν Γιού, μεταρρυθμιστής, καινοτόμος και ρηξικέλευθος, διετέλεσε για πάνω από τριάντα χρόνια πρωθυπουργός στη Σιγκαπούρη και ο φόβος του, ότι η δημοκρατία είναι όμηρος των δυνάμεων του λαϊκισμού, καθοδηγεί την πολιτική σκέψη του. Ο άλλος, ο Βάτσλαβ Κλάους, είναι πρόεδρος της Δημοκρατίας της Τσεχίας και, εκτός της άρνησής του να υπογράψει η δανειακή σύμβαση με την Ελλάδα, ισχυρίζεται ότι η ενίσχυση των εθνικών κρατών είναι ο μόνος τρόπος να σωθεί το εγχείρημα της ενωμένης Ευρώπης. Δυο αιρετικοί; [ΤΒJ]
Οντέτ Βαρών-Βασάρ, Η ανάδυση μιας δύσκολης μνήμης. Κείμενα για τη γενοκτονία των Εβραίων, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, β΄ έκδ. επαυξημένη, Αθήνα 2013
Απέναντι στη, μάλλον αναπόφευκτη εκ των πραγμάτων, «επιθετικότητα» των αμερικάνικων μουσείων του «Ολοκαυτώματος», που αποβλέπουν στη συναισθηματική «αναδημιουργία» της τραγωδίας των Εβραίων και στο συγκινησιακό σοκ, ιδίως για τις νέες γενιές που δεν έζησαν τον πόλεμο, η Βαρών-Βασάρ αντιπαραθέτει την πολύπλευρη κατανόηση και τον αναστοχασμό των γεγονότων. «Ο ίλιγγος του Άουσβιτς πρέπει πάση θυσία να καταλήγει στη γνώση», λέει ο ιστορικός Φρανσουά Μπενταριντά.
Manès Sperber, Η καμένη βάτος: Δάκρυ στον ωκεανό, μετάφραση από τα γερμανικά:Έμη Βαϊκούση, Καστανιώτη, Αθήνα 2013, 574 σελ.
Η τριλογία Δάκρυ στον ωκεανό του Μάνες Σπέρμπερ δεν είναι τίποτα άλλο παρά η αφήγηση της μεγάλης ουτοπίας που μετατράπηκε σε ζόφο. Άνθρωποι έντιμοι και ειλικρινείς, πίστεψαν στη μεγάλη ιδέα της πανανθρώπινης ευτυχίας και με αγαθή διάθεση, ορμητικά και ανιδιοτελώς, πάλεψαν για την υλοποίησή της. Εντάχθηκαν στον μοναδικό μηχανισμό που, δίκην Αποστόλων της νέας Θείας Οικονομίας, ευαγγελίστηκε τον επί Γης παράδεισο και έδωσαν άλλοι τα καλύτερα χρόνια της ζωής τους κι άλλοι την ίδια τους της ζωή. Το πρώτο βιβλίο της τριλογίας κυκλοφορεί, επιτέλους, με μεγάλη καθυστέρηση στα ελληνικά.
Στα νερά της ΑΟΖ δεν είναι σωστό να εμπιστεύεται κανείς την πλοήγησή του στους λογής φωνασκούντες των καναλιών, τους προχειρογράφους του Ίντερνετ και, γενικώς, όσους υπερθεματίζουν σε δήθεν πατριωτισμό. Ένας επαΐων, ο καθηγητής Χρήστος Ροζάκης, αποδεικνύει στο σχετικό βιβλίο του, που μόλις κυκλοφόρησε, ότι για την εκμετάλλευση ενδεχόμενων κοιτασμάτων πετρελαίου στο Αιγαίο αρκεί η διευθέτηση της διαφοράς Ελλάδας - Τουρκίας για την υφαλοκρηπίδα. Αλλά τότε, σε τι χρησιμεύει η ΑΟΖ – και πώς είναι δυνατόν να οριοθετηθεί ειρηνικά και δίκαια; [ΤΒJ]
Enzo Traverso, Διά πυρός και σιδήρου. Περί του ευρωπαϊκού εμφυλίου πολέμου 1914-1945, μετάφραση από τα γαλλικά: Γιάννης Ευαγγέλου, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, Αθήνα 2013, 401 σελ.
Η αποδοχή της βίας ως τρόπος πολιτικής κατίσχυσης, η άνοδος του φασισμού, ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος δεν είναι ξεκομμένα ιστορικά φαινόμενα αλλά, όλα μαζί, ενταγμένα στη μεγάλη ευρωπαϊκή ιστορία, μπορούν να ισωθούν και ως επί μέρους επεισόδια ενός μεγάλου ευρωπαϊκού εμφυλίου, που συνεχίστηκε με την άνοδο του ναζισμού, τον Β’ Παγκόσμιο, έως και την κατάρρευση του κομμουνισμού. Τι αλλάζει στην αποτίμηση της ευρωπαϊκής ιστορίας του 20ού αιώνα η παραπάνω παραδοχή –σε συνδυασμό με την εξέταση της άποψης των ηττημένων, που αλλάζει συνήθως την ιστορική γνώση;[TBJ]
Δημήτρης Κ. Ψυχογιός, Η πολιτική βία στην ελληνική κοινωνία, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2013, 234 σελ.
Ο Δημήτρης Ψυχογιός, στη δικτατορία, έβαζε βόμβες κατά του καθεστώτος. Αλλά σήμερα, στη δημοκρατία, είναι ουσιαστικά, μαχητικά αντίθετος στη βία ως βασικού κανόνα της πολιτικής ορθότητας. Στο βιβλίο του για την πολιτική βία στην ελληνική κοινωνία, ο καθηγητής και δημοσιογράφος, διαλύει πολλούς βολικούς μύθους μεταφράζοντας τη σημασία της αντίστασης στη βαρβαρότητα στη σημερινή εποχή.[TBJ]