Στις Εκλογές του Ιανουαρίου έλαβαν: ΣΥΡΙΖΑ: 36,3%, ΝΔ: 27,8%, Ναζί: 6,3%, Ποτάμι: 6%, ΚΚΕ: 5,5%, ΑΝΕΛ: 4,8%, ΠΑΣΟΚ: 4,7%. Διακινδυνεύω μία πρόβλεψη για τις επόμενες Εθνικές Εκλογές, τις οποίες τοποθετώ αμέσως μετά το διασπαστικό Συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ, από το οποίο θα προκύψει ένα δραχμικό απόκομμα, με τον Λαφαζάνη, την Κωνσταντοπούλου, τον Βαρουφάκη και άλλα αξιοδάκρυτα και γραφικά στελέχη της εθνικιστικής Αριστεράς: ΣΥΡΙΖΑ: 30%, ΝΔ: 28%, Δραχμή: 6%, Ποτάμι: 6%, ΚΚΕ: 6%, Ναζί: 5%, ΠΑΣΟΚ: 5%, ΑΝΕΛ: 4%. Ή, αυτό που προτείνω από καιρό (από τα μέσα τού ’11): ΜΕΝΟΥΜΕ ΕΥΡΩΠΗ: 39%, ΣΥΡΙΖΑ: 30%, Δραχμή: 6%, ΚΚΕ: 6%, Ναζί: 5%, ΑΝΕΛ: 4%. (Σημείωση: τα ποσοστά τού ΣΥΡΙΖΑ και της Δραχμής μπορεί να πάνε ανάποδα, εάν ο Τσίπρας ιδρύσει καινούριο κόμμα επειδή θα χάσει την ΚΕ, τις τοπικές, μπλα-μπλα-μπλα. Δηλαδή: Τσίπρας: 30%, ΣΥΡΙΖΑ: 6%. Οι ηλίθιοι δραχμιστές νομίζουν πως ο κόσμος αυτούς ακολουθεί, και όχι τον Τσίπρα. Σαν να πιστεύει κανείς ότι το κοινό έβλεπε τις ταινίες της Αλίκης χάρη στον Παπαμιχαήλ ή για τον Λαυρέντη Διανέλλο και τον Παντελή Ζερβό). [§] «Μπακαλίστικα τα βλέπεις». Ναι, πώς αλλιώς να τα δω; με επιτροπή; [§] Η φιλοευρωπαϊκή αντιπολίτευση αργεί. Αργεί.
Ημερολόγιο Γεφύρας
Όλο το προηγούμενο εξάμηνο έγραφα εξακολουθητικά ότι Καμμένος = Τσίπρας, Κωνσταντοπούλου = Τσίπρας, Βαρουφάκης = Τσίπρας, Κοτζιάς = Τσίπρας κ.ο.κ., σε βαθμό που κατάντησα για άλλη μια φορά υπέρ το δέον κουραστικός. Τώρα δεν το επαναλαμβάνω άλλο. Αν και βλέπω, όχι χωρίς μια κάποια ενόχληση, ότι πλέον έγινε της μόδας. Έπαψε να ισχύει; Όχι. Αλλά έπαψε να συμφέρει. Ο Τσίπρας, που —με όλη την αδαημοσύνη και το φανατισμό του— πήρε τον ΣΥΡΙΖΑ από την ανυποληψία και τον κατέστησε πρώτο και με διαφορά κόμμα εξουσίας (μόνο ο συνασπισμός των τριών φιλοευρωπαϊκών κομμάτων θα μπορούσε, ακόμα και μετά από όλα όσα υπέστη η χώρα, να τον κοντράρει), δεν θα φύγει, και δεν θα πέσει. Αν φτάσει τα χρόνια του Μητσοτάκη, μέχρι τα εκατό του θα είναι κι αυτός στα πράγματα. Όμως ο Τσίπρας χωρίς τους Λαφαζάνηδες, τους Βαρουφάκηδες, τις Ζωές και όλο το υπόλοιπο freak show(θα) είναι ένας άλλος Τσίπρας. Κι εμένα αυτή τη στιγμή με απασχολεί κυρίως αυτοί να φύγουν από το προσκήνιο (και όχι μόνο να φύγουν, αλλά αυτό είναι δευτερεύον μπροστά στο μείζον), άμποτε μάλιστα να συνασπιστούν, μετά από ένα διασπαστικό Συνέδριο του κόμματος, για το οποίο προσωπικά είμαι απολύτως σίγουρος, και να καθίσουν δίπλα-δίπλα με την όμορή τους Χρυσή Αυγή — για να ξεκαθαρίσουν μια και καλή και για πάντα τα πράγματα. [§] (Συγγνώμη κιόλας, αλλά δεν πήρε ο Κλίντον εσάς κι εμένα τηλέφωνο, τον Τσίπρα πήρε. Και όχι «μόνο» ο Κλίντον). [§] ΥΓ. Αυτή τη στιγμή προέχει να ψηφιστεί και να εφαρμοστεί το Μνημόνιο. Αυτό το τελευταίο θα γίνει μόνο με μία ισχυρή, ισχυρότατη διακομματική κυβέρνηση στην οποία θα συμμετέχουν και τεχνοκράτες. Διακομματική κυβέρνηση που θα προκύψει από τις προσεχείς Εκλογές. Αν μπορούν να το καταφέρουν οι τρεις της αντιπολίτευσης, με γεια τους με χαρά τους — μακάρι. Αλλά φαντάζει απίθανο.
Ακούγεται μελό και κλισεδούρα, αλλά εμείς που τυχαίνει και διαβάζουμε πολλά βιβλία και βλέπουμε πολλές ταινίες, που τέλος πάντων έχουμε χαρίσει από παιδιά μεγάλο μέρος της ζωής μας στις αφηγήσεις, στη μυθοπλασία, γιατί δεν γίνεται και δεν πρέπει, ούτε μπορεί, να γίνεται αλλιώς, και που τώρα καβατζάραμε και μισό αιώνα εδώ στη γειτονιά, εμείς λοιπόν, είναι πολλές φορές, και σίγουρα άπαξ της ημέρας, που γυρνάμε το κεφάλι μας προς τα πάνω, προς το ταβάνι, με το στόμα να χάσκει μια στάλα και με τα μάτια κάπως στενεμένα, μ’ αυτό το ύφος και το βλέμμα του χαζού αν θες, και σκεφτόμαστε για σκάρτο ένα δευτερόλεπτο πως όλα αυτά, όλο αυτό το freak show, όλη αυτή η απόλυτη βλακεία που ζούμε, ο θίασος ποικιλιών, το μπουλούκι, είναι ψεύτικο, επινόημα, fiction. Κι είναι αυτό το σκάρτο ένα δευτερόλεπτο το πιο ωραίο του εικοσιτετραώρου μας· λίγο χειρότερο από το προηγούμενο, λίγο καλύτερο από το επόμενο.
Το πρόβλημα με το Ακτινοθεραπευτικό Παίδων είναι μία από τις πρώτες τραγωδίες που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε. Ή μάλλον όχι να αντιμετωπίσουμε: να θρηνήσουμε. Ένας από τους πρώτους σε μία ατέρμονη σειρά θανάτων. Και βέβαια όχι ο πρώτος: η στέρηση της ελευθερίας που υφιστάμεθα όλοι ήταν ο πρώτος. Αλλά αυτός ο θάνατος —μολονότι θα αποφευχθεί— πρέπει να σημάνει το τέλος τους. Αφ’ ης στιγμής οι άφρονες ψηφοφόροι, για το τίποτα, απολύτως για το τίποτα όμως (αίφνης, πάρα πολλοί για τον ΕΝΦΙΑ… πάρα πολλοί χυδαίοι ψηφοφόροι νομίζοντας πως θα απαλλαγούν από τον ΕΝΦΙΑ — αν μη τι άλλο έναν δίκαιο φόρο), αφ’ ης στιγμής, έλεγα, οι άφρονες ψηφοφόροι άνοιξαν το κουτί της Πανδώρας και σκόρπισαν όλη αυτή τη βρομιά στη χώρα, που ήδη διέλυσε οικονομία, θεσμούς και ζωές, πρέπει να είστε έτοιμοι να αντιμετωπίσετε, ή μάλλον: να θρηνήσετε πάμπολλους τέτοιους, τον ένα πιο δυσβάσταχτο από τον άλλο. Η Ελλάδα, υπό το καθεστώς των παραφρόνων αυτής της τρομώδους Αριστεράς, διαλύθηκε, και αυτό μέλλει πολύ σύντομα να φανεί. Όλες μας οι προειδοποιήσεις έπεσαν στο βρόντο, και τώρα είναι ήδη αργά. Η ανάταξη θα ξεκινήσει όταν οι προταίτιοι ομολογήσουν πως, ανάμεσα σε όλη την άλλη παράνοια, σε όλο το άλλο ψεύδος, δεν έπρεπε ποτέ να ξανανοίξει η ΕΡΤ, και πως οι καθαρίστριες του ΥΠΟΙΚ χρησιμοποιήθηκαν αισχρά, έγιναν πιόνια μιας ελεεινής κομματικής προπαγάνδας. Ώς τότε, η ελληνική κοινωνία θα βουλιάζει ολοένα βαθύτερα στο θάνατο. Και φυσικά στη λυτρωτική μετανάστευση, [§] ΥΓ. Γράφει ο Τζίμης Αγγελάκος, ένας καλός φίλος και εξαίρετος νέος επιστήμονας: «Μας καταστρέψατε. Ήρθαμε με γνώσεις, εμπειρίες και παραστάσεις από το εξωτερικό. Δείξαμε επαγγελματισμό και εργασιακό ήθος που ήταν άγνωστο εδώ και μας κοιτούσατε σαν να είμαστε εξωγήινοι. “Κολλήσαμε” κάποιους και δείξαμε έναν νέο τρόπο να δουλεύουμε, δημιουργήσαμε, πατήσαμε τον απαρχαιωμένο ανταγωνισμό και ζήσαμε στιγμές πραγμάτωσης και υπερηφάνειας. Κλείσατε αγορές, προωθήσατε φελλούς, προστατέψατε φίλους και μπατζανάκηδες, πολεμήσατε κάθε αλλαγή. Ακόμα κι έτσι κάποιοι μείναμε για να το παλέψουμε. Σπαταλήσατε τους πόρους για το μέλλον μας κι όταν τέλειωσαν μας φορολογήσατε, καταστρέψατε την αγορά και μας καταδικάσατε. Θέλαμε, αλλά δεν τραβάει εδώ».
Εμφανίστηκαν πριν μερικά χρόνια, όχι πάνω από δύο ή τρία. Μεσούσης της Κρίσης τέλος πάντων, όταν όλα έδειχναν με το δάχτυλο προς αυτά που ζούμε τώρα, και προς αυτά που μας μέλλουν. Στις πλατείες, εκεί όπου κάνουν περίπατο οι πολλοί, εκεί όπου μπορούν να περάσουν και κάποιοι τουρίστες — αν και δεν τους ενδιαφέρουν οι τουρίστες, αποσκοπούν στη συνενοχή των συνελλήνων, του Μεγάλου Πανελληνίου. Δεν ήταν ούτε προφήτες βέβαια, ούτε σαλοί, ούτε φιλόσοφοι ή πολιτικοί αναλυτές, ούτε καν, εδώ που τα λέμε, επιφυλλιδογράφοι των κυριακάτικων. Ήταν οι ζητιάνοι με τα μπουζούκια, οι νέοι πλανόδιοι μουσικοί των μεγάλων ελληνικών πόλεων. Θα τους έχει δει κι εσύ, στις γωνίες, στην Ερμού και στην Αριστοτέλους, στο Μοναστηράκι και στη Βουκουρεστίου, στη Ναυαρίνου και στην Τσιμισκή. Πάνε ένας-ένας ή σπανιότερα δυο-δυο, συχνά έχουν κι έναν ενισχυτή, κάθονται σε ένα πτυσσόμενο σκαμπό ή, τα ζευγάρια, στέκονται όρθιοι και, με σμιχτά ή σηκωμένα φρύδια, παίζουν εκκωφαντικά και άσχημα και κραυγαλέα Καζαντζίδη και Χριστάκη, ή ό,τι άλλο άθλιο, κλείνοντας το μάτι στον εκσυγχρονισμό της χώρας, στην αποτυχία της πρόταξης των μεταρρυθμίσεων, σε ό,τι νομίζαμε ότι κάναμε πληκτρολογώντας ανέμελα τα χαριτωμένα μας SMS πριν κάμποσα χρόνια, σε ό,τι νομίζαμε ότι κάναμε μέχρι πέρυσι, που παραδώσαμε τα όπλα κουρασμένοι, νικημένοι και εξακολουθητικά αφελείς. [§] Όπου να ’ναι, ξαναγυρνούν —χωρίς θόρυβο, χωρίς σαματά: ανεπαισθήτως— και οι ρομβίες.
Τα φιλοευρωπαϊκά κόμματα έχουν την —πολύ μεγαλύτερη από το να υπερψηφίσουν το νέο Μνημόνιο— ιστορική ευθύνη να συνασπιστούν εκλογικά κάτω από μία υπερκομματική πλατφόρμα, και με έναν κοινής αποδοχής πρόεδρο (νομίζω πως όλοι ξέρουμε ποιος θα μπορούσε να ήταν, αλλά αν θέλουν να μας εκπλήξουν ευχάριστα ας το κάνουν), ώστε να διεκδικήσουν με σοβαρές πιθανότητες επιτυχίας την πρωτιά στις ερχόμενες Εκλογές, όπου ο ΣΥΡΙΖΑ θα κατεβεί διαιρεμένος μετά το συνέδριό του στα δύο. Δεν έχουμε κάτι καλύτερο απ’ αυτούς: είμαστε γυμνοί. Εξ ου και θα μπορούσαν, ενδεχομένως, να προτείνουν και μετεκλογική συνεργασία με το δεύτερο τη τάξει κομμάτι τού ΣΥΡΙΖΑ, που καταπώς φαίνεται θα έχει αρχηγό του τον Τσίπρα. «Μα, ποιον; Αυτόν που μας κατέστρεψε και έφερε τα capitalcontrols, τις ουρές στα ΑΤΜ, τις κρατικά ελεγχόμενες εισαγωγές και τα βαρύτερα μέτρα που μπορούσαμε να δούμε στους εφιάλτες μας;» Ναι, αυτόν. Η αντιπολίτευση πρέπει να είναι μασίφ αντιευρωπαϊκή, με όλους τους τρελούς αντάμα. Και ο Τσίπρας θα κάνει πολύ μεγαλύτερο κακό εκτός κυβερνήσεως. [§] Όλο το παιχνίδι, με το Μνημόνιο, τα μέτρα που πρέπει να αμβλυνθούν και τις μεταρρυθμίσεις που πρέπει να εμπεδωθούν, θα παιχτεί μετά τις Εκλογές, με τη νέα κυβέρνηση. [§] Zoe delenda est.
Ένας φόβος: Φοβάμαι το Grexit πριν το πούνε έτσι, από το ’10. Και γράφω γι' αυτό από τότε. Μονομανιακά. Είδα έναν-έναν όλους τούς καταγεγραμμένους και πολλάκις δημοσιευμένους φόβους μου να επιβεβαιώνονται. Έναν-έναν, όλους. Πρώτον αυτό. Δεύτερον: πριν από δυο-τρεις μήνες, πολλοί από τους καλύτερους και εξυπνότερους φίλους μου γελούσαν με την πιθανότητα ενός δημοψηφίσματος, ή, το χειρότερο, εάν τους ενέπλεκες με το στανιό στη συζήτηση και τους ζητούσες να μιλήσουν γι' αυτό, έβλεπες ότι δεν ήταν δυνατόν να περάσει καν από το νου τους το πιθανό ενδεχόμενο ότι ο Τσίπρας θα επέλεγε το ΟΧΙ. Αυτά, ξαναλέω, όχι πέρσι και πρόπερσι, αλλά φέτος την άνοιξη. Αγνοούσαν, και δεν συζητούσαν ούτε γι’ αστείο, το προφανές, αυτό για το οποίο βοούσε το σύμπαν. Γι’ αυτό φοβάμαι. Για την ακρίβεια: γι’ αυτό τρέμω. Και, αδυνατώντας να κάνω συναλλαγές με τον Έξω Κόσμο (έστω: να ψωνίσω ένα βιβλίο, ένα περιοδικό), τρέμει το είναι μου. Αν τα ξένα Μέσα, Θεέ μου, δεν διέθεταν δωρεάν online το μεγαλύτερο μέρος του περιεχομένου τους, με τα capital controls δεν θα είχαμε σήμερ καμία απολύτως ενημέρωση. Καμία! [§] Μια στάλα αισιοδοξία: Την αντλώ από την επισημοποίηση της σύγκρουσης ανάμεσα στον Τσίπρα και τους πρώην συντρόφους του δραχμιστές. Κυρίως όμως την αντλώ από την επισημοποίηση της επικοινωνίας τού Grexit ως απευκταίας και καταστροφικής κατάστασης από τον μόνο που μπορεί να το κάνει σήμερα: από τον Πρωθυπουργό — άλλον δεν έχει η χώρα, και δεν θα έχει για πολύ καιρό, μη γελιόμαστε. Μόνο ο Τσίπρας μπορεί να πείσει τους παραπλανημένους ψηφοφόρους του ότι τους έλεγε επί μακρόν ψέματα, και μάλιστα χωρίς να υποστεί ο ίδιος υπολογίσιμη ζημιά. Μας συμφέρει κάτι τέτοιο όλους εμάς που θέλουμε την παραμονή της Ελλάδας στο ευρώ, δηλαδή στην Ευρωζώνη, δηλαδή στην Ευρώπη, δηλαδή στη Δύση; Η γρήγορη απάντηση είναι: προφανώς. Και η λιγότερο γρήγορη είναι αυτή: αν έκανε το αντίθετο, ο Τσίπρας θα οδηγούσε την Ελλάδα στον απομονωτισμό διά της ψήφου των πολιτών. Επιθυμώ όσο τίποτε την ένωση όλων των βρόμικων δραχμικών δυνάμεων σε ένα μπλοκ: χρυσαυγίτες, Λαφαζάνηδες, Βαρουφάκηδες, Ζωές, μαζί με τους γραφικούς ιδεολόγους. Θα λιώσουν από τη μοναξιά, δεν θα τους υπολογίζει κανείς: θα είναι πάντα λούμπεν. Αυτά. [§] Αντιγράφω αυτούσιο, τώρα, το ποστ του Σταύρου Τσακυράκη, με το οποίο δεν χρειάζεται να πω πόσο συμφωνώ: [§] «Τόσο η κυβέρνηση όσο και η αντιπολίτευση γνωρίζουν πολύ καλά ότι η κ. Ζ. Κωνσταντοπούλου δεν μπορεί να παραμένει Πρόεδρος της Βουλής. Είναι ακατάλληλη για να διευθύνει όχι τις εργασίες του νομοθετικού οργάνου αλλά οποιουδήποτε συλλογικού σώματος, ακόμη και μιας συνέλευσης ιδιοκτητών πολυκατοικίας. Τα συνεχή εριστικά και προσβλητικά σχόλιά της προς κάθε ομιλητή είναι ενδεικτικά της βαθιάς δυσανεξίας της προς το διάλογο και τη δημοκρατία, της απόλυτης αδυναμίας της να αντιληφθεί ότι είναι δυνατόν να υφίστανται απόψεις αντίθετες με τις δικές της. Την ανικανότητά της να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις του θεσμικού της ρόλου εμμέσως την παραδέχθηκε και η ίδια, αφού στις δύο τελευταίες σημαντικές συνεδριάσεις της Ολομέλειας της Βουλής αρνήθηκε (ευτυχώς) να προεδρεύσει. [§] Εκτός από το γεγονός ότι μετατρέπει κάθε συνεδρίαση της Βουλής σε επεισοδιακή διαδικασία, η κ. Ζ. Κωνσταντοπούλου παραβιάζει κατάφωρα το Σύνταγμα ασκώντας προσωπική πολιτική, αντίθετη με αυτήν της κυβέρνησης. Η παιδαριώδης ιστορία με το χρέος είναι το πλέον τρανταχτό παράδειγμα. Τη στιγμή που η κυβέρνηση διαπραγματευόταν για νέο δάνειο αυτή ζητούσε να αναγνωρισθεί το χρέος ως παράνομο με βάση τα προκαταρκτικά πορίσματα μιας γελοίας επιτροπής που συνέστησε. Έχει προβεί σε δηλώσεις βαθύτατα προσβλητικές προς τους εταίρους μας, πρωτοφανείς για πολιτειακό παράγοντα δημοκρατικού κράτους, που ασφαλώς θα ήταν ικανές να δημιουργήσουν διπλωματικές διαμαρτυρίες και να δυσχεράνουν τη διεθνή θέση της χώρας αν δεν αντιμετωπίζονταν με συγκατάβαση από τους ξένους. [§] Το τελευταίο επεισόδιο ήταν η άρνησή της να παράσχει ψήφο εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση, όπως είχε ζητήσει ο Πρωθυπουργός. Στοιχειώδης συνέπεια θα επέβαλλε να συνοδεύσει αυτή την άρνηση με την παραίτησή της. Δεν νοείται Πρόεδρος της Βουλής να αντιτίθεται στη βασική πολιτική της κυβέρνησης. Η κ. Ζ. Κωνσταντοπούλου, όμως, όπως ακριβώς ο Λαφαζάνης και οι ομοϊδεάτες του υπουργοί, δεν φαίνεται διατεθειμένη να εγκαταλείψει με τη θέλησή της το θώκο της. Η συνταγματική τάξη επιβάλλει να κινηθεί αμέσως η διαδικασία αντικατάστασής της με την υποβολή πρότασης μομφής εναντίον της. [§] Η κυβέρνηση, άβουλη και αναβλητική –όπως με όλα τα ζητήματα–, διστάζει να πράξει το προφανές. Φαίνεται να κάνει λογαριασμούς και να νομίζει ότι αναβάλλοντας τη ρήξη μπορεί κάτι να κερδίσει. Δεν καταλαβαίνει ότι η προσπάθεια συνύπαρξης δεν οδηγεί μακριά, ακόμη και με αριθμητικούς όρους. Οι δυνατότητες αύξησης της δύναμής της με την ενσωμάτωση έξαλλων και αντιδραστικών στοιχείων είναι περιορισμένες και το μόνο που επιτυγχάνουν είναι να την απομονώνουν από τα ευρύτατα στρώματα της ελληνικής κοινωνίας, την στήριξη των οποίων έχει ανάγκη. [§] Λάθος λογαριασμούς κάνει και η αντιπολίτευση που διστάζει να προχωρήσει στη συλλογή των 50 υπογραφών που απαιτούνται για την κατάθεση πρότασης μομφής εναντίον της Προέδρου της Βουλής. Πρυτανεύουν σκέψεις του τύπου: τι θα γίνει αν η πρόταση δεν υπερψηφιστεί από τον ΣΥΡΙΖΑ και δεν περάσει; Δεν θα ενισχυθεί η θέση της κ. Ζ. Κωνσταντοπούλου σε αυτή την περίπτωση; Μήπως είναι καλύτερα να επικρέμεται η απειλή της πρότασης μομφής ώστε να αποφύγουμε ακραίες ενέργειες εκ μέρους της; Πρόκειται για σκέψεις μικροπολιτικών υπολογισμών που χάνουν τη γενική εικόνα και τη θέση που πρέπει να κρατήσει η αντιπολίτευση. [§] Η αντιπολίτευση (ΝΔ, Ποτάμι, ΠΑΣΟΚ) στηρίζει την κυβέρνηση στην εθνική προσπάθεια για παραμονή της χώρας στην Ευρώπη και το ευρώ. Το νέο Μνημόνιο είναι το προαπαιτούμενο αυτής της προσπάθειας και, επομένως, η ψήφισή του είναι αυτονόητη. Οι όροι του, για τους οποίους την αποκλειστική ευθύνη φέρει η κυβέρνηση, δεν μπορούν σήμερα να αμφισβητηθούν· είναι ζήτημα ζωής ή θανάτου για τη χώρα. Θα γίνουν αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης στο μέλλον. Η στήριξη, όμως, αυτή προφανώς περνά μέσα από ένα αδυσώπητο μέτωπο προς τις δυνάμεις που επιδιώκουν την εξαθλίωση της χώρας. [§] Η πρόταση μομφής εναντίον της κ. Ζ. Κωνσταντοπούλου αποτελεί θέμα τιμής για τον κοινοβουλευτισμό στη χώρα μας. Όποια και να είναι η τύχη της πρέπει επίσημα μέσα στη Βουλή να ακουστούν και να καταγραφούν οι καταγγελίες εναντίον της. Συγχρόνως η πρόταση μομφής δείχνει καθαρά την θέση της αντιπολίτευσης, το μέτωπό της προς τις αντιδραστικές δυνάμεις, και θέτει τον ΣΥΡΙΖΑ προ των ευθυνών του. Τον βοηθά να αντιληφθεί μια ώρα αρχύτερα με ποιους θα πάει και ποιους θα αφήσει».
Είχαμε κάνει λάθος, και πληρώσαμε δύο συνδρομές αντί για μία σε ένα ξένο, πολύ μεγάλο, περιοδικό. Ανοησία δική μας. Το καταλάβαμε όταν ήρθαν μία… δύο… έξι φορές στη σειρά διπλά τεύχη, σε δύο φακέλους, την ίδια μέρα στο σπίτι. Στείλαμε μέιλ στο περιοδικό την Παρασκευή που μας πέρασε. Χθες Δευτέρα, την επόμενη εργάσιμη δηλαδή, λάβαμε πρωί-πρωί αυτή την απάντηση: «Hi, Kyriakos. Thanks for your email. Oh no, sorry about the duplicate. We should’ve noticed this. I have cancelled the extra one now. I’ll add the 6 issues you got duplicates of at the end of your current subscription, so you won’t end up paying any extra. I hope you are enjoying the magazine! Best wishes, Anna». Τόσο απλά, τόσο όμορφα, τόσο έξυπνα — και τόσο ευρωπαϊκά. Συμπέρασμα: με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, με τον καλό, με τον κακό ή με τον άσχημο, από αυτό τον κόσμο δεν θα βγούμε. Η Ελλάδα θα αλλάξει. Θα την αλλάξουμε. Δεν θα παραδοθούμε στους συνωμότες της δραχμής και στα κλειστά σύνορα. Θα πάτε σπίτια σας και θα μας αφήσετε στην ησυχία μας, γιατί έχουμε και δουλειές και έχουμε και ζωή. [§] Δεν παίζουν με την ελευθερία, γιατί πονάει.
Αισιοδοξώ. Πρώτα-πρώτα, όλοι οι Έλληνες έμαθαν πλέον για τη συνωμοσία, την αποστασία της δραχμής, το πραξικόπημα που σκοπό είχε να απομονώσει φυσικά, νομισματικά, θεσμικά, ηλεκτρονικά, διαδικτυακά, την Ελλάδα από τον υπόλοιπο κόσμο και να τη μετατρέψει σε κράτος-παρία. Θα την πολεμήσουν. Το Grexit μάς τελείωσε: καμία νομοτέλεια, πλέον, δεν θα μας οδηγήσει εκεί: θα δουλέψουμε για την αποτροπή του. Κανείς δεν θέλει τη δραχμή, εκτός από κάποιους γραφικούς Αριστερούς που θέλουν να δουν την ιδεολογία τους να εφαρμόζεται «σωστά» αυτή τη φορά πριν πεθάνουν, τους ναζιστές για τους ίδιους λόγους, απλώς για δεύτερη φορά, και μια δράκα αυριανιστών με μεγάλη περιουσία που σε περίπτωση δραχμικής συντριβής θα αγόραζαν τη χώρα για ένα κομμάτι ψωμί. Δεύτερον, η Ευρώπη βγήκε σημαντικά ενισχυμένη από όλο αυτό: και επειδή νίκησε αποδεικνύοντας τη συνοχή της και την τρομερή δύναμη που έχει, και επειδή, ακριβώς λόγω του ελληνικού προβλήματος, η απαίτηση για περαιτέρω ενίσχυση της ένωσης, ακόμη και για ενιαία διακυβέρνηση, ενδυναμώθηκε: προσπαθώντας να επιτύχουν το αντίθετο, οι νάνοι της πεντάρας επιτάχυναν την ομοσποδοποίηση της ΕΕ. [§] Δεν αντέχω. Ένα μήνυμα στο Facebook, από μικρό εκδότη, καλό φίλο που ξέρω πόσο ματώνει κάθε μέρα, και όλη του τη ζωή, για τα Γράμματα: «Άσε. Με τα χρήματα έχουμε θέματα. Τα πάγωσα όλα, αφού κανένας δεν πληρώνει, χώρια που οι πωλήσεις έχουν πιάσει πάτο. Πολύ χειρότερα από το 2010». Έτσι θα πάμε. Δυστυχώς. Ζούμε επί ερειπίων. Και πάνω σ’ αυτά καλούμαστε, είτε παραμένοντας εδώ είτε φεύγοντας στο εξωτερικό, να ξαναχτίσουμε τη χώρα. Για να πουλιούνται και για να διαβάζονται τα βιβλία μας. [§] Δεν θα τους περάσει. Ποτέ δεν τους περνάει.
Για να σωθούμε, μία είναι η λύση: να εφαρμοστεί κατά γράμμα το Μνημόνιο, δηλαδή να αποκτήσει πολιτική και οικονομική παιδεία η χώρα. Οτιδήποτε άλλο είναι εκτός συζητήσεως. Για να εφαρμοστεί το Μνημόνιο, πρέπει η κυβέρνηση να το θέλει (γιατί, αν το θέλει, θα το εφαρμόσει). Για να το θέλει, είτε θα είναι οικουμενική υπό τον Τσίπρα, είτε θα είναι οικουμενική χωρίς τον ΣΥΡΙΖΑ των ΟΧΙ. Η πρώτη θα σημαίνει πως τα πράγματα πήγαν πολύ άσχημα, ότι απειληθήκαμε με απόλυτη και διαρκή έξοδο, όχι από την Ευρωζώνη, αλλά σχεδόν από κάθε ευρωπαϊκό και διεθνή θεσμό, ακόμη και από τη Συνθήκη του Σένγκεν. Η δεύτερη θα σημαίνει πως ένα σχήμα που περιλαμβάνει και τα τρία φιλοευρωπαϊκά κόμματα θα έχει κερδίσει τις επόμενες Εκλογές. Για να τις έχει κερδίσει πάει να πει πως έπεισε με καθυστέρηση πέντε χρόνων τους πολίτες ότι το Μνημόνιο σημαίνει δυνατότητα πλούτου και ελευθερία, και πως η δραχμή σημαίνει φτώχεια και αυταρχισμό: μια δικτατορία μιζέριας, κτηνωδίας και βίας. Πάει να πει, πολύ απλά, πως τους έπεισε ότι με τη δραχμή πρέπει να ξεχάσουν σπίτια, δουλειές, κινητά τηλέφωνα, Ίντερνετ, πιστωτικές κάρτες, ταξίδια και πολλά ή λίγα χρήματα στο πορτοφόλι, και πως πρέπει να ανοίξουν την πόρτα τους στον έφορο, στον χωροφύλακα και στο χάος. Ιδού η Ρόδος, λοιπόν.
Καμία κυβέρνηση τεχνοκρατών, ή άξιων, λοιπόν μετά τον τύποις ανασχηματισμό (ένα σαχλό ανασχηματισμό, που μόνο καλό έφερε στον τόπο το ξήλωμα των τριών ανοιχτά δραχμικών συνωμοτών), και καμία, φυσικά, κυβέρνηση εθνικής ενότητας, σωτηρίας, ή όπως αλλιώς έπρεπε, όχι να ονομάζεται, αλλά να είναι — κάτι για το οποίο θα τρέχουμε κάποια στιγμή και δεν θα προλαβαίνουμε, ψάχνοντας ένα νέο Καραμανλή — και βέβαια εννοώ τον μακαρίτη. [§] Πού οδηγούμαστε; Πρώτα-πρώτα, στην εντέλει άνετη ψήφιση όλων των νόμων και όλων των αποφάσεων που σχετίζονται με το τρίτο Μνημόνιο: από όλους, πλην ναζιστών και κομουνιστών — και κάποιων γραφικών τού ΣΥΡΙΖΑ. Αρκεί αυτό; Ασφαλώς και όχι. Το Μνημόνιο (δηλαδή οι μεταρρυθμίσεις, αυτές μάς νοιάζουν — τα μέτρα είναι άλλο πράγμα και κανένα δεν δυσαρεστούν από την κυβέρνηση: ίσα-ίσα, η κυβέρνηση μόνο με φόρους διεγείρεται), το Μνημόνιο Συνεργασίας της Ελλάδας λοιπόν με τους εταίρους της δεν είναι νόμος, είναι συνειδητή εμπέδωση από την κοινωνία μέσω των πολιτικών της, αυτών που κυβερνούν, και των μίντια των διαρθρωτικών, δομικών αλλαγών που θα την ωριμάσουν: είναι να μάθεις κάποιον που δεν πλένεται να πλένεται. Αυτές τις αλλαγές, όχι απλώς δεν υπάρχει κανείς να τις υποστηρίξει από την κυβέρνηση, αλλά ούτε καν να τις «επικοινωνήσει» — ακόμα καλύτερα, κανείς μέσα στην κυβέρνηση δεν τις θέλει, είναι άσχετοι άνθρωποι, του καφενείου, αμόρφωτοι, δεν έχουν διαβάσει βασικά βιβλία. [§] Οπότε; Οπότε δεν ξέρω. Δεν πιστεύω ότι, χωρίς διαρκή και έντονη πίεση από τη φιλελληνική Δύση, μπορούν να τηρηθούν οι μεταρρυθμίσεις. Και, εφόσον δεν τηρηθούν, θα φύγουμε από το ευρώ και από την Ένωση νύχτα: προειδοποιηθήκαμε, και η προειδοποίηση που λάβαμε ήταν πέραν πάσης αμφιβολίας η τελευταία. Αν μη τι άλλο, πάντως, στις επικείμενες Εκλογές, εφόσον καταντήσουμε και σε κάτι τέτοιο (αντί να κάνουμε επιτέλους μία κυβέρνηση σοβαρή, όπου θα μετέχουν άπαντες πλην δραχμικών συνωμοτών), η φιλοευρωπαϊκή αντιπολίτευση, όπως κουραστήκαμε να λέμε, πρέπει να κατέβει ενιαία: σε ένα κόμμα· ελπίζοντας στο μπόνους. Όλα τ’ άλλα είναι παραμύθια. Με την αποπομπή από το ευρώ, δηλαδή από την ΕΕ, δηλαδή από τη Δύση, θα γίνουμε ένα παράνομο κράτος: ένα παράνομο κράτος-παρίας βουτηγμένο στο αίμα και στις πρησμένες πατούσες από τα γκλομπ. Πρέπει πάση θυσία να μείνουμε Ευρώπη. [§] ΥΓ. Να μη μας βρουν άλλες φωτιές, οι δομές του πανάκριβου φτηνού κράτους μας είναι καραγκιόζ μπερντές, θα καεί το σύμπαν. Το σταυρό μας να κάνουμε, όλοι — κι εσείς, κι εμείς που δεν έχουμε το θεό μας.
Προσπαθούμε να βρούμε από δω κι από κει μέχρι τη Δευτέρα τα χρήματα για τις δόσεις των χρεών μας (164 ευρώ σύνολο, πολλά λεφτά, για τα μισά απ’ αυτά και πάνω δεν είχαμε ιδέα, υπολογίζαμε γύρω στα 60 και οι δυο μαζί), ο Αρσέν χτύπησε το πόδι του και κουτσαίνει και κανείς μας δεν έχει όρεξη, ούτε αυτός ούτε εμείς ούτε καν η Φαντομά που κατάλαβε πάνω-κάτω τι έγινε και δεν τον ενοχλεί πολύ, καθόμαστε συνέχεια και κοιταζόμαστε όλοι μαζί, κι εκείνος λαχανιάζει και μας κοιτάζει περισσότερο, όπως κάνει πάντα, του κάναμε το μεσημέρι μια αναλγητική ένεση να μην πονάει τουλάχιστον, στο μεταξύ μείνανε σκάρτες εκατό μέρες για να τελειώσουν όλα, και με τη βούλα, με την τρίτη στη σειρά λαϊκή βούλα, όσα ακούμε και μαθαίνουμε μας σπρώχνουν κι άλλο στην απελπισία, κάνει ζέστη και οι δύο ανεμιστήρες δουλεύουν εναλλάξ στο φουλ, ο ένας στο γραφείο ή στο σαλόνι, ο άλλος στην κρεβατοκάμαρα, ανοίγει, είδαμε, ένα σουβλατζίδικο εδώ στη γωνία, εκεί όπου έκλεισε πέρυσι το άλλο μαγαζί που πουλούσε μπουγάτσες, κρέμασαν και ένα διαφημιστικό από μπίρα και φέραν και καρέκλες, τα λόγια απ’ τα βιβλία γλιστράνε σαν ιδρώτας απ’ τα μάτια μας και ούτε που τα καταλαβαίνουμε πια (πόσες λέξεις χάσαμε όλον αυτό τον καιρό δεν λέγεται), χίλια σχέδια εδώ κι άλλα χίλια πιο εκεί χάθηκαν, μαγαρίστηκαν και χάθηκαν και τα ξεχάσαμε και ξεχάστηκαν για τα καλά (κι ήταν καλά κάποια), οι καλύτεροι ετοιμάζονται για έξω στα μουλωχτά (στα μουλωχτά, χωρίς πολλά-πολλά: καλά κάνουν), οι πιο δειλοί και οι άφραγκοι ετοιμαζόμαστε να ζήσουμε το δικό μας ’33, τη δική μας πολιτιστική επανάσταση, το δικό μας σκούπισμα των δρόμων — νά, κάπως έτσι. Και μένει τόσο λίγος χρόνος ώς τότε, που θα μας πνίξει, θα μας πνίξει. Τουλάχιστον να μας ξεφύγουν λιγότερες λέξεις μέχρι να τελειώσει όλο αυτό. Τουλάχιστον να σιάξει το πόδι του Αρσέν, μην τυχόν και του αφήσει κουσούρι. Ελπίζω.
Και τώρα τι; Γράφαμε προχθές: «Πρώτα, πρέπει να ψηφιστούν τα μέτρα και οι μεταρρυθμίσεις. Εν μέσω οχλοβοής. Κατόπιν, να ξεκαθαρίσουν τα στρατόπεδα και να μετρηθούν οι δυνάμεις: από τη μία το ευρώ, από την άλλη η δραχμή. Στη συνέχεια, να κλείσει το δεύτερο εξάμηνο του τρομερού 2015 με θετικό πρόσημο: να έχουμε κάνει κάτι — όχι απλώς να έχει επιβληθεί επιπλέον φορολογία, απ’ αυτό χορτάσαμε πέντε χρόνια τώρα, αλλά να έχουν υλοποιηθεί οι μεταρρυθμίσεις (όχι κάποιες: οι), και να έχουν περιθωριοποιηθεί οι ομάδες συμφερόντων και οι χαμένοι και λιμασμένοι προσοδοθήρες που θα τις πολεμήσουν λυσσαλέα. Ακολούθως, να περάσει ένας χρόνος με το τρίτο και δυσμενέστερο Μνημόνιο και να μην υπάρξει χρηματοδοτικό κενό μέχρι τότε. Και καμία υποχώρηση. Και, τέλος, με την έως τότε αποκτηθείσα πείρα, να προχωρήσουμε μέχρι τις Εκλογές τού ’19». Δεν έχω να πω κάτι άλλο· είμαστε στα ίδια. Μπροστά μας έχουμε βουνό. Η κυβέρνηση έχασε τη δεδηλωμένη (αλλά δεν μπορεί να περάσει από τους συσχετισμούς δυνάμεων μία πιθανή πρόταση μομφής, καθώς τα τρία φιλοευρωπαϊκά κόμματα θα τη στηρίξουν και εδώ), και θα κάνει ότι το ξεχνά. Θα κάνει επίσης ότι κυβερνά. Και η αντιπολίτευση θα κάνει ότι αντιπολιτεύεται. Αν μη τι άλλο, πάντως, η κυβέρνηση θα αλλάξει πρόσωπα σε καίρια υπουργεία, θα υπάρξουν παραιτήσεις και διαγραφές, και ίσως δημιουργηθεί ένα μικρομέγαλο κόμμα εθνικολαϊκιστών της Αριστεράς όμορο με τη Χρυσή Αυγή: οι καθαροί οπαδοί της δραχμής — αυτοί που δεν άλλαξαν ρότα στην πορεία. [§] Περάσαμε έναν κάβο, σειρά έχουν άλλοι πολλοί. [§] Είμαστε μια κουρασμένη χώρα, που θα δεχτεί ό,τι τής μέλλεται, αδιαμαρτύρητα.
Είναι αυτοί οι μίζεροι επαρχιακοί σταθμοί του τρένου, εκεί όπου σπάνια σταματά αμαξοστοιχία, και όταν σταματά είναι αργή, βρόμικη και εξίσου μίζερη. Στο τσιμέντο έξω από το σταθμαρχείο στέκονται και περιμένουν δυο-τρεις σκοτεινιασμένοι άνθρωποι για να πάνε κάπου, και ο κλειδούχος τούς κοιτάει καπνίζοντας απολύτως βαριεστημένος, κι ας στάθηκε επιτέλους στο σταθμό του αυτό το τρένο. Ξέρουμε πώς είναι να είσαι επιβάτης των άλλων τρένων, αυτών που δεν σταματούν στους μίζερους επαρχιακούς σταθμούς· ξέρουμε τι νιώθεις γι’ αυτά τα σκοτεινιασμένα χαμηλά κτίρια με τις κόκκινες σκεπές. Και ξέρουμε πώς νιώθουν κι εκείνοι οι δυο-τρεις σκοτεινιασμένοι άνθρωποι, και πώς —και τι— νιώθει και ο κλειδούχος. Με μια λέξη: μισιόμαστε. [§] Η Ελλάδα οφείλει να ξαναγίνει ό,τι υπήρξε: μια ευρωπαϊκή χώρα. Το να περιέλθει (ξανά και πάλι) στην κατάσταση του μίζερου επαρχιακού σταθμού δεν πρέπει να είναι επιλογή. Τουλάχιστον όχι ανθρώπων που δεν έχουν ιδεολογική συγγένεια με τους Λαφαζάνηδες ή τους Χρυσαυγίτες, ή όσων δεν είναι απολίτικοι, όπως μεγάλο μέρος των νέων. Μια δραχμική προοπτική θα βύθιζε την Ελλάδα στην ανυπαρξία, και θα τη βύθιζε και στο αίμα. Δεν θέλουμε ξανά και πάλι την UNRRA. Θέλουμε το γρήγορο τρένο. [§] Η Οικουμενική Κυβέρνηση, για την οποία γράφουμε μονομανιακά τα τελευταία πέντε χρόνια, είναι νομοτέλεια: αρκεί όμως να συσταθεί τώρα, για να εφαρμόσει το Μνημόνιο ώστε να παραμείνουμε ζωντανοί (και άμποτε να γίνουμε κάποια στιγμή και ανταγωνιστικοί), και όχι κατόπιν εορτής, όχι για να μοιράζει τα τρόφιμα της Ανθρωπιστικής Βοήθειας που θα στέλνει αθρόα —είμαι σίγουρος— η Δύση. Σε κάθε πάντως περίπτωση: είτε γίνουν πράγματι ένα κόμμα (για τον γνωστό λόγο), είτε μείνουν ένας συνασπισμός κομμάτων, είτε απλώς η φιλοευρωπαϊκή αντιπολίτευση στηρίξει απολύτως τον κομματικά τραυματισμένο πλην από κάθε άποψη ωριμασμένο Τσίπρα —και δημοφιλή όσο κανένας άλλος πολιτικός τα τελευταία πάρα πολλά χρόνια—, παρέχοντάς του χρόνο να περάσει τις μεταρρυθμίσεις με τη βοήθεια εξωκοινοβουλευτικών υπουργών και έμπειρων τεχνοκρατών, το όνομα των ενωμένων πολιτικών δυνάμεων που θα κρατήσει τη χώρα στη Δύση το ξέρουμε: Μένουμε Ευρώπη.
Περάσαμε τον πολύ δύσκολο κάβο, αυτόν που κάποια στιγμή φαινόταν ότι θα μας έκανε μια χαψιά και θα μέναμε εκεί, πνιγμένοι, να παριστάνουμε τα ζόμπι που αλληλοφαγώνονται. Κι έχουμε ταξίδι πολύ ακόμα: για την ακρίβεια, αυτό το ταξίδι μόλις άρχισε. Πρώτα, πρέπει να ψηφιστούν τα μέτρα και οι μεταρρυθμίσεις. Εν μέσω οχλοβοής. Κατόπιν, να ξεκαθαρίσουν τα στρατόπεδα και να μετρηθούν οι δυνάμεις: από τη μία το ευρώ, από την άλλη η δραχμή. Στη συνέχεια, να κλείσει το δεύτερο εξάμηνο του τρομερού 2015 με θετικό πρόσημο: να έχουμε κάνει κάτι — όχι απλώς να έχει επιβληθεί επιπλέον φορολογία, απ’ αυτό χορτάσαμε πέντε χρόνια τώρα, αλλά να έχουν υλοποιηθεί οι μεταρρυθμίσεις (όχι κάποιες: οι), και να έχουν περιθωριοποιηθεί οι ομάδες συμφερόντων και οι χαμένοι και λιμασμένοι προσοδοθήρες που θα τις πολεμήσουν λυσσαλέα. Ακολούθως, να περάσει ένας χρόνος με το τρίτο και δυσμενέστερο Μνημόνιο και να μην υπάρξει χρηματοδοτικό κενό μέχρι τότε. Και καμία υποχώρηση. Και, τέλος, με την έως τότε αποκτηθείσα πείρα, να προχωρήσουμε μέχρι τις Εκλογές τού ’19. Και να προχωρήσουμε ζωντανοί. Ακούγονται πολλά όλα αυτά, με δεδομένη τη διάθεση πολλών να μην ξεβολευτούν οι ίδιοι αρκεί να πεθάνουν της πείνας όλοι οι άλλοι και με την «σοφία» που έχουμε αποκτήσει από όλες τις προηγούμενες φορές, αλλά τούτη εδώ θα είναι οριστικά η τελευταία. Μετά, αν αποτύχουμε και τώρα, απλώς θα μείνουμε μονάχοι: οι Τούτσοι με τους Χούτου. Τίποτε περισσότερο από αυτό. Θα είναι πολύ δύσκολο ταξίδι. Ελπίζω (τι άλλο να κάνει κανείς;) χωρίς θύματα. Κι όταν λέω θύματα, δεν εννοώ εμάς που δεν έχουμε εισόδημα ή δεύτερο παντελόνι, εννοώ ακριβώς τους θεσμούς, τη δημοκρατία, και την πορεία προς αυτό που σημαίνει «ανεπτυγμένη, ευρωπαϊκή κοινωνία». Περάσαμε τον πολύ δύσκολο κάβο ερχόμενοι σε επαφή με τη σκληρή, πολύ σκληρή πραγματικότητα, με τα βράχια, αλλά έχει κι άλλους. Πολλούς. Που περιμένουν, αδημονούν και λυσσάνε ήδη. [§] Η κυβέρνηση Τσίπρα πρέπει να στηριχτεί, και θα στηριχτεί, από όλες τις φιλοευρωπαϊκές δυνάμεις, ημών των πολιτών που τον πολεμήσαμε συμπεριλαμβανομένων. Οι δεσμεύσεις που ανέλαβε είναι απαραίτητο να υλοποιηθούν, κι αυτό το ξέρει τόσο αυτός, όσο και όλοι εμείς. Είναι ισχυρός, έχει στήριξη τέτοια που δεν την ονειρευόταν καν οποιοσδήποτε άλλος πολιτικός στην ιστορία μας, και μπορεί να επιβάλει τις μεταρρυθμίσεις. Εφόσον το θέλει πραγματικά, και για οποιονδήποτε λόγο το θέλει. (Κι αν επιμένω στις μεταρρυθμίσεις, είναι γιατί στα μέτρα θα εναντιωθεί ο ένας στους δέκα από τους εχθρούς του ευρώ — στις μεταρρυθμίσεις θα εναντιωθούν όλες οι οργανωμένες ομάδες. Όλες). Το ευρύ μέτωπο στήριξης της νέας κυβέρνησης που θα προκύψει μετά τον ευρύ ανασχηματισμό είναι ένα γερό εφαλτήριο για να μπορέσουμε να πάμε μπροστά. Δεν πρέπει να διαρραγεί, καθώς κάτι τέτοιο θα ήταν θανάσιμο. Θα ’ναι δύσκολο ταξίδι, αλλά θα είναι και συναρπαστικό. Θα το πάμε μέχρι το τέλος. [§] Η Αριστερά, από την άλλη, ένα κομμάτι της τέλος πάντων, καλά θα κάνει, από το να ωθεί το λαό στην αυτοκτονία και την πείνα, να τον συντρέξει: έρχονται δύσκολες ώρες. Αίφνης, για να δώσω ένα παράδειγμα, η περιφρούρηση των μαγαζιών για να μην ανοίγουν τις Κυριακές δεν είναι Αριστερή πρακτική, είναι φασιστική, και μάλιστα βαριά φασιστική: επαρχιώτικη. Αριστερή πρακτική είναι να φροντίσει να ανοίξουν πολλά συνεταιριστικά μαγαζιά που θα έχουν χαμηλές τιμές για τη φτωχολογιά, που λένε. Κι ας μην τα ’χουν ανοιχτά τις ώρες της λειτουργίας για να μη σκανδαλιστούν οι πιστοί, δεν πειράζει. Ας επικεντρωθούν στο τρίπτυχο μόρφωση-ψωμί-δουλειά. Ας φροντίσουν τους μετανάστες: κυρίως με τα έγγραφά τους, με τη γραφειοκρατία, με τη γλώσσα. Ας δώσουν βάρος στην εμπέδωση των δικαιωμάτων σε κατηγορίες πολιτών που πλήττονται. Και ας διαβάσουν. Τους κλασικούς, και άλλους. Θα είναι καλό για όλους μας. Κυρίως όμως: ας μην εκφασίζουν περαιτέρω την κοινωνία, αυτό το κάνει πολύ καλά η Χρυσή Αυγή. Η κοινωνία δεν βρίσκεται σε προεπαναστατική φάση: αντιθέτως, διολισθαίνει στον μαύρο φασισμό. Ας μην επιδιώξουν οι σύντροφοι, για μια φορά, την ανατροπή, γιατί πάλι και πάντα θα χάνουν, και μαζί τους θα χάνουμε κι εμείς, θα χάνουμε όλοι, και μαζί θα φτωχαίνει κι άλλο ο κόσμος. Ανέκαθεν η Αριστερά για να πλησιάσει στην εξουσία επιδιδόταν στο λαϊκισμό, και όπου την κατακτούσε γινόταν φασιστική. Μπορεί να σπάσει αυτή η συνήθεια; Πολύ δύσκολα. Ας γίνει τουλάχιστον μία προσπάθεια. Δεν υπάρχει περιθώριο πια. Κάποτε υπήρχαν πολλά. Τώρα όχι — ούτε ένα.