René Barjavel, Οι εραστές του πάγου, μετάφραση από τα γαλλικά: Χαρά Σκιαδέλλη, Στερέωμα, 360 σελ.
Ένα μυθιστόρημα όπου η αφήγηση κινείται ανάμεσα στο επιστημονικό και στο μυθικό: ο ρυθμός είναι ήρεμος και σχεδόν τελετουργικός, η συναισθηματική ένταση χτίζεται με λεπτές, υπαινικτικές πινελιές και η δράση μετακινείται από την ιστορία επιστημονικής φαντασίας προς ένα είδος παραβολής.
Οι Εραστές του πάγου εντάσσονται οργανικά στο ευρύτερο σύμπαν του Ρενέ Μπαρζαβέλ, όπου κυριαρχεί ένας ανθρωπιστικός ρομαντικός ανθρωπισμός, με την έννοια πως ο συγγραφέας υιοθετεί την ανθρώπινη καλοσύνη, γνωρίζοντας ταυτοχρόνως την ευθραυστότητά της, ενώ ο έρωτας εμφανίζεται ως δύναμη ικανή να υπερβεί το χρόνο, τη λογική, ακόμα και το θάνατο. Στους Εραστές του πάγου, ο ρομαντισμός κορυφώνεται: το πρωταγωνιστικό ζευγάρι δεν είναι απλώς ερωτευμένο· αποτελεί την ενσάρκωση μιας αγνότητας την οποία ο σύγχρονος κόσμος έχει απολέσει προ πολλού. Ο Μπαρζαβέλ αντιμετωπίζει επίσης την τεχνολογία με αμφιθυμία. Τη θαυμάζει και τη φοβάται. Η επιστήμη που «ανασταίνει» το ζευγάρι δεν παρουσιάζεται ως θρίαμβος αλλά ως πράξη ύβρεως· και η κοινωνία του στεγνού ορθολογισμού μοιάζει ανίκανη να κατανοήσει την ποιητική διάσταση της ατομικής και της συλλογικής ύπαρξης. Επιπροσθέτως, ο Μπαρζαβέλ συχνά στρέφεται σε παρελθόντες πολιτισμούς, μυθικούς ή πραγματικούς, για να αναζητήσει μια χαμένη αρμονία. Το ζευγάρι των προειρημένων εραστών λειτουργεί ως αντιπρόσωπος ενός όμορου κόσμου: κόσμου που δεν πρόλαβε να διαφθαρεί από την τεχνολογία. Ο Μπαρζαβέλ, εξάλλου, γράφει με μια φαινομενικά απλή, σχεδόν διάφανη γλώσσα. Κάτω από αυτή την απλότητα, όμως, θα συναντήσουμε ένα αεικίνητο ποιητικό στοιχείο με ηθικό πρόσημο.
Στο μυθιστόρημα του Μπαρζαβέλ, η αφήγηση κινείται ανάμεσα στο επιστημονικό και στο μυθικό, ο ρυθμός είναι ήρεμος, σχεδόν τελετουργικός, η συναισθηματική ένταση χτίζεται με λεπτές, υπαινικτικές πινελιές και η δράση μετακινείται από την ιστορία επιστημονικής φαντασίας προς ένα είδος παραβολής. Κάτω από τον ρομαντισμό και πίσω από την αντιτεχνολογική κριτική σαλεύει η υπαρξιακή μελαγχολία, με τον Μπαρζαβέλ να πιστεύει ότι είναι καταδικασμένοι να πνίγουν ό,τι αγαπούν. Οι ήρωες των Εραστών του πάγου δεν είναι απλώς θύματα του χρόνου· είναι θύματα της αδυναμίας τους να κλίνουν το γόνυ στο θαύμα.
Στην παγωμένη Ανταρκτική
Οι Εραστές του πάγου θα ταξιδέψουν στα μέσα της δεκαετίας του 1960, όταν το μυθιστόρημα θα πρωτοκυκλοφορήσει στα γαλλικά, στην παγωμένη Ανταρκτική, όπου, κάτω από πολλές στρώσεις πάγου, μια γαλλική επιστημονική αποστολή θα ανακαλύψει έναν πομπό περίπου 900.000 ετών. Βαθιά μέσα στον πάγο δεν βρίσκεται κάποιο υπερβατικό ή μαγικό μυστικό αλλά ένας προϊστορικός πολιτισμός ο οποίος ήξερε, χάρη στη λάμψη της σκέψης και στις κατακτήσεις της τεχνολογίας του, πώς να επιβιώσει στο χρόνο. Όταν οι άνθρωποι της αποστολής κατορθώνουν να συνεννοηθούν με το ζωντανό προϊστορικό ζευγάρι του χιονιού, καταλαβαίνουν πως ο κόσμος τους ανήκε σε μια ήπειρο σαν αυτή του πλατωνικού μύθου της χαμένης Ατλαντίδας. Στο μεταξύ, η ανεύρεση του ζεύγους προκαλεί κόλαση στην υδρόγειο που ετοιμάζεται εξ αυτού για μια σύγκρουση σε πυρηνικό επίπεδο.
Αν μας αρέσει να λέμε για το ιστορικό μυθιστόρημα πως προβάλλει το παρελθόν στο συγγραφικό παρόν, τότε το ίδιο θα χρειαστεί να πούμε για την επιστημονική φαντασία – ότι οι φόρμουλές της μεταφέρουν το τεχνολογικό μέλλον, ακόμα κι αν ένα τέτοιο μέλλον έρχεται από την προϊστορία, στην πολύ συγκεκριμένη εποχή τους. Ο Ρέιμοντ Ουίλιαμς πρόλαβε πολύ νωρίς να προχωρήσει σε μια ανάλογη παρατήρηση κι αποδείχθηκε ιδιαιτέρως προνοητικός και εύστοχος. Ο Μπαρζαβέλ θέλει τον προϊστορικό πολιτισμό του να πολεμάει με όλη τη Γη για τον έλεγχο του Φεγγαριού, αλλά να βιάζεται να ενωθεί ενώπιον του επερχόμενου ολέθρου, ενώ η δεκαετία του 1960 και των επιστημόνων της Ανταρκτικής είναι πρόθυμη να σπάσει κάθε όριο. Εδώ, το πολιτικό σχήμα του Μπαρζαβέλ και οι αντιστίξεις του μοιάζει να παραπέμπουν στις πορείες ειρήνης εκείνων των μεταπολεμικών χρόνων, πάντως σίγουρα αποκτούν μια απρόσμενη συμβολική δύναμη στις ημέρες μας, ακόμα κι αν δυσκολεύονται να κρύψουν τη λογοτεχνική τους αφέλεια.
Αρχαϊκό-μελλοντολογικό ζευγάρι
Κατά τα άλλα, ο Μπαρζαβέλ θα τοποθετήσει στο κέντρο της δράσης τον έρωτα του αρχαϊκού-μελλοντολογικού ζευγαριού του: έναν έρωτα απελευθερωτικό, αν όχι και καθαρά λυτρωτικό, που αψηφά το θάνατο και προσεύχεται στην ουτοπία, φέρνοντας παρελθόν και παρόν στην ίδια δυσβάστακτη μοίρα. Μοίρα από την οποία θα γίνουμε ικανοί να αποδράσουμε μόνο με το όνειρο και με τη συνδρομή της φαντασίας,
Ας προσθέσουμε στα προηγούμενα, προς ενίσχυση του Μπαρζαβέλ, τη συναίσθηση του δέους απέναντι στη φύση, την έγνοια για το πώς πορευόμαστε ως άτομα και ως σύνολο μέσα στο φάσμα του χρόνου, το τοπίο της Ανταρκτικής ως πεδίο αμφισημίας για τη ζωή και για τα έμβια όντα. Κι ας αναλογιστούμε επίσης την πηγαία λυρική του γλώσσα, που αναβλύζει εν μέσω συμπαντικών καταστροφών, αντλώντας την ορμή της από μια κάθε άλλο παρά τεχνητή πηγή. Ας παραβλέψουμε επιπροσθέτως το ζήτημα της προβλεπτικότητας ως προς την τεχνολογία, μένοντας στη μεταφορική του φόρτιση, κι ας μην παραλείψουμε να μνημονεύσουμε τη Χαρά Σκιαδέλλη για την εξίσου λυρική (μόνο όπου χρειάζεται ευτυχώς) μετάφρασή της και το Στερέωμα για την εκδοτική του πρωτοβουλία.
Προσθήκη νέου σχολίου