Στήλες

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΧΑΡΤΙΝΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΟΓΡΑΦΙΑΣ

Έχετε ακόμη τον χρόνο να διαβάζετε επιστολές;

Ελπίζω πως ναι. Οι επιστολές είναι σαν να διαγράφουν μια κυκλική πορεία στη ζωή: πρώτα τις αγαπάμε, μετά τις ξεχνάμε και ύστερα τις χάνουμε, νομίζω όμως ξαναγυρίζουμε πάντα σ’ αυτές.

Στέφαν Τσβάιχ, 14 Σεπτεμβρίου 1912

Τράβηξα απ’ το σωρό της μικρότερης επιστολογραφίας ένα γράμμα. Ένιωθα σαν εκείνον που βρήκε το μπουκάλι με το τζίνι στο παιδικό παραμύθι. Μέσα από το μπουκάλι - γράμμα βγήκαν ένα όνομα «Γιάννης», ένας τόπος «Μουρμάνσκ», μια ημερομηνία «22 Αυγούστου 1982», μία προσφώνηση «Αγάπη μου», μια υπογραφή «Μάκης».

Ο Pollys από την Αθήνα ζει το 1925 στην Αφρική, ενώ τα τελευταία τέσσερα χρόνια δουλεύει στο Χαρτούμ. Φαίνεται ότι κερδίζει πολλά λεφτά αλλά είναι μόνος και πλήττει. Γράφει στο ξάδελφό του Σπύρο και ζητά απεγνωσμένα ένα τεχνικό βιβλίο για την δουλειά του, μια όμορφη νύφη αλλά κα βιβλία «ηδονικά». Ο Σπύρος στέλνει αλλά όχι ακριβώς αυτά που ζητούσε ο Pollys. Αυτός κάνει αρνητική κριτική στο πρώτο και περνά - ίσως λόγω της ντροπής που αισθάνεται για το αίτημά του - σε διάφορα κυνικά σεξιστικά κλισέ σε μια προσπάθεια ενίσχυσης του ανδρισμού του.

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΧΑΡΤΙΝΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΟΓΡΑΦΙΑΣ

Έχετε ακόμη τον χρόνο να διαβάζετε επιστολές;

Ελπίζω πως ναι. Οι επιστολές είναι σαν να διαγράφουν μια κυκλική πορεία στη ζωή: πρώτα τις αγαπάμε, μετά τις ξεχνάμε και ύστερα τις χάνουμε, νομίζω όμως ξαναγυρίζουμε πάντα σ’ αυτές.

Στέφαν Τσβάιχ, 14 Σεπτεμβρίου 1912 ^[i]

Η «αποκατάσταση» των αδελφών του Σπύρου παραμένει εκκρεμής, παρά τις προσπάθειές του.

Η προσπάθεια για την «αποκατάσταση» των αδελφών συνεχίζεται

Η προσπάθεια επέκτασης των εμπορικών εργασιών

Ο Σπύρος, όπως έγραψα και στο προηγούμενο σημείωμα, πιάνει δουλειά στο Πυριτιδοποιείο που τότε βρισκόταν στην Ιερά Οδό και είχε δώσει και το όνομα σε παρακείμενη συνοικία της Αθήνας. Όμως δεν αρκείται σ’ αυτή την έμμισθη εργασία αλλά συνεχίζει τις προσπάθειες για παραγωγή και εμπόριο προϊόντων. Το μαρτυρούν τρεις επιστολές: μία προς άγνωστό του έμπορο κρασιών στην Αλεξάνδρεια στην οποία του προτείνει εξαγωγή ρετσίνας στην Αίγυπτο και άλλες δυο που αναζητούν πληροφορίες για την εισαγωγική κατάσταση του προϊόντος, καθώς και τη φερεγγυότητα του αρχικού εμπόρου.

Μετά την απόλυσή του από το στρατό, το 1923, ο Σπύρος συνέχισε τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο Αθηνών για να πάρει το πτυχίο του χημικού. Το 1927, τον βρίσκουμε πτυχιούχο πια να εξετάζει ερώτημα φίλου του από τη Μυτιλήνη, όπως φαίνεται από την απαντητική του επιστολή, σχετικά με την δημιουργία βιομηχανίας επεξεργασίας ρητίνης πεύκων.

Συνεχίζεται, σήμερα, η ιστορία του αθηναίου χημικού Σπύρου Πρ., οι στρατιωτικές σημειώσεις του οποίου, όπως έγραψα και στην πρώτη συνέχεια (https://booksjournal.gr/stiles/pira-to-gramma-sou/3532-spyros-pr-enas-athinaios-ximikos-ton-mesopolemo-1), από τον Δεκέμβριο του 1921 ώς τον Σεπτέμβριο του 1922, δυστυχώς, έχουν χαθεί. Το εναπομείναν κείμενο ξεκινά απότομα στη σελίδα 77, μερικές αράδες στο ξεκίνημα έχουν παραληφθεί καθώς ήταν συνέχεια ενός τμήματος αφηγήσεως και από μόνες τους δεν έκαναν νόημα.

Τα χαρτιά του Σπύρου Πρ. που αγόρασα από ρακοσυλλέκτη του Ελαιώνα δεν αποτελούσαν αλληλογραφία, καλά φυλαγμένα προσωπικά κειμήλια από σχέσεις, αγάπες, φιλίες. Ήταν ασήμαντα χαρτιά, απομεινάρια μιας ζωής, ανάκατα και πάνω σε κάθε είδους χαρτί: σπουδαστικές σημειώσεις, πρόχειρα χειρόγραφα επαγγελματικά βοηθήματα για χημικές μεθόδους, ελλιπή  αυτοβιογραφικά σημειώματα απ’ το στρατό ή από ερωτικές σχέσεις, βωμολοχικά ποιήματα (τα γνωστά που κυκλοφορούσαν στα γυμνάσια αρρένων), φοιτητικές σημειώσεις, στίχοι, αφορισμοί, ανέκδοτα, λογαριασμοί, άδειες εισόδου στο Πυριτιδοποιείο, μαθητικές εργασίες, σημείωμα λόγου για την 25η Μαρτίου, επαγγελματικά γράμματα και γράμματα από και προς τον αδελφό του στο Λονγκ Άιλαντ της Αμερικής, ό,τι μπορεί να φανταστεί κανείς.   

Από το 1960 και έπειτα τα γράμματα του Βαγγέλη προς τον Γιώργη γίνονται πιο σύντομα και αραιώνουν, η αλληλογραφία γίνεται πια με ευχετήριες κάρτες ενώ σταματά τον Ιανουάριο του 1962, όταν μια κάρτα με ευχές του Γιώργου προς τον Βαγγέλη επιστρέφει με την ένδειξη δεν είναι εδώ.

Τέσσερα γράμματα, τρία από το Σινσινάτι κι ένα από το Σικάγο, στο οποίο μετακομίζει ο Βαγγέλης, είναι η συγκομιδή του 1959.

Τέσσερα γράμματα του Βαγγέλη υπάρχουν το 1958. Το πρώτο περιέχει την αντίδρασή του για τον θάνατο τον Καζαντζάκη. Ενώ παράλληλα αναγράφει την προσπάθειά του  να ζήσει σύμφωνα με τις ιδέες του για την απόκτηση της ευτυχίας του.

Οι φίλοι αλληλογραφούν^[i] και διαφωνούν πια σε ένα βασικό ζήτημα: αν η δράση του υπεύθυνου ανθρώπου πρέπει να κατευθυνθεί στη δημιουργία μιας άλλης κοινωνικής κατάστασης. ή στη βελτίωση του εαυτού του  Το δίλημμα του κομισάριου και του γιόγκι. Τρία γράμματα του Βαγγέλη, επί του θέματος, διασώζονται στα τέλη του 1957.

Οι δύο φίλοι, ο Βαγγέλης. από το Σινσινάτι της Αμερικής και, ο Γιώργος, που υπηρετεί τη θητεία του στην αεροπορία στην Ελλάδα συνεχίζουν την αλληλογραφία τους το πρώτο εξάμηνο του 1957.  Σε  δύο γράμματα μιλούν μεταξύ άλλων για λογοτεχνία και τα σχετικά ελληνικά περιοδικά, για τον Θεό, τον Καντ, τον Σπινόζα, τον Σωκράτη, το καθήκον, τις φιλοσοφικές ιδέες και γενικά τη στάση ζωής. 

Ο Βαγγέλης στέλνει ένα ακόμη γράμμα sτο τέλος του 1956 γράφοντας μερικές λέξεις για τις συγκρούσεις που αντιμετωπίζει και για να ευχηθεί για τον καινούργιο χρόνο 1957. Μέσα στο φάκελο υπάρχουν αποσπάσματα ημερολογίου του του 1953 καθώς και κάποιοι αφορισμοί με τις ήδη γνωστές απόψεις του.

Ο Βαγγέλης που έγραφε στα πρώτα γράμματά του: «Ευτυχία δεν είναι τίποτε άλλο παρά μπόλικη ζωή», το καλοκαίρι του 1956 μεταναστεύει στην Αμερική. Φθάνει ατμοπλοϊκώς στην Νέα Υόρκη και από εκεί με αεροπλάνο στο Σινσινάτι, στο σπίτι του αδελφού του. Αμέσως  αρχίζει να εργάζεται και να μαθαίνει καλά τη γλώσσα για να σπουδάσει. Μετατρέπει το μικρό του όνομα σε Van και το πολυσύλλαβο επώνυμό του το κάνει δισύλλαβο.